هەواڵ

لێکدانه‌وه‌ی چیرۆکی به‌ستێنی سێهه‌می چۆم / و:یوونس رەزایی

morad_farhadpour

موراد فەرهادپوور

لێکدانه‌وه‌ی چیرۆکی به‌ستێنی سێهه‌می چۆم

موراد فه‌رهادپوور

و/یوونس ره‌زایی

     له ئووستووره‌کانی رۆژئاوادا ئاوا ده‌گێڕنه‌وه‌‌‌؛ خوداکان “کۆڕنووسی” چه‌په‌ڵیان ئاگادار کرده‌وه‌ رۆژێک له‌ رۆژان له‌ لایه‌ن یه‌کێک له‌ منداڵه‌کانی‌یه‌وه‌ له‌ ته‌ختی ده‌سته‌ڵاته‌وه‌ ده‌کێشرێته‌ خوارێ و ته‌خت‌وبه‌ختی تێک‌ده‌چێ. “کرۆنووس” به‌ بیستنی ئه‌و هه‌ڕه‌شه‌یه‌ تووڕه‌ بوو، هه‌ر بۆیه‌ منداڵه‌کانی خۆی و خێزانیشی قووت دا. سه‌ره‌ڕای ئه‌وه‌ش لاوترین منداڵی؛ واته‌ “زێئووس” به‌ یارمه‌تی و فێڵی “گایا” له‌ مه‌رگ رزگاری هات. “کڕوونووس” به‌ جێی “زێئووس” به‌ردێکی ‌وه‌ک منداڵ مه‌لۆتکه‌ کراوی قووت ‌دا… “زێئووس” گه‌وره‌ بوو و دژ به‌ “کڕۆنووس” راپه‌ڕی…پاش ئه‌وه‌ی به‌سه‌ر باوکی دا زاڵ بوو، به‌ره‌و وڵاتی رووحه‌کان شاربه‌ده‌ری کرد.

     پیاوێک که‌ به‌گوته‌ی زۆرێک له‌و باوه‌ڕ پێکراوانه‌ی بگێڕه‌وه‌ لێی پرسیون و له‌ قسه‌کانی کۆڵیونه‌ته‌وه‌، ئه‌رک‌ناس،  رێک‌وپێک و راست‌وێژ بووه‌ و سه‌رده‌مێک پاپۆڕیک که‌ هه‌ر جێی که‌سێکی بۆته‌وه‌ به‌ دروست کردن ده‌دا و پاشان به‌ بێ هیچ قسه‌ و باسێک و به‌ بێ ئه‌وه‌ی هیچ چه‌شنه‌ شادی یان هه‌ستێکی دیکه‌ ده‌ربڕێ، له‌ رۆژێک‌دا که‌ قه‌ت له‌ بیر ناچیته‌وه‌، بنه‌ماڵه‌که‌ی به‌ جێ دێڵێ و ئیتر ناگه‌ڕێته‌وه‌.

به‌ڵام له‌ راستی دا بۆ هیچ کوێش نه‌چوو. ئه‌و ته‌نیا سه‌وڵی لێ ده‌دا و له‌وێ له‌ پانتایی چۆمه‌که‌دا و هه‌ر له‌و ده‌ور به‌رانه‌ به‌ سه‌ر ئاوه‌که‌دا ده‌هات و ده‌چوو.”

     وه‌ک بگێڕه‌وه‌ ده‌ڵێ باوکی تا ماوه‌یه‌کی زۆر هه‌ر له‌ به‌رچاوی بووه‌. ئه‌ندامانی بنه‌ماڵه‌ و به‌ تایبه‌ت بگێڕه‌وه‌؛ یان کوڕه‌که‌، هه‌تا ماوه‌یه‌کی زۆر له‌ ژێر کاریگه‌ری ئه‌و رووداوه‌دا تووشی په‌شێوی و دڵته‌نگی و ته‌نیایی ده‌بن. کوڕه‌که‌ که‌ به‌ رواڵه‌ت هۆگری‌یه‌کی قووڵتری به‌ باوکی بووه‌، به‌و بیره‌وه‌ که‌ باوکی پێویستی به‌وه‌، تا کۆتایی چیرۆکی کورتی ته‌مه‌نی، له‌ ماڵی باوکی که‌ هه‌ر هۆگانێک له‌ چۆمی دووره‌ ده‌مێنێته‌وه‌ و ده‌ڕوانێته‌ هات‌وچۆی به‌رده‌وامی باوکی له‌ سه‌ر چۆمه‌که‌. باوکی له‌ ماوه‌ی ئه‌و ساڵانه‌دا، وه‌کی ‌کوڕه‌که‌ ده‌گێڕێته‌وه‌ قه‌ت نه‌ به‌ره‌و ئه‌م به‌ره‌ی چۆمه‌که‌ ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ و نه‌ به‌روه‌ ئه‌و به‌ری چۆمه‌که‌ ده‌چێ، ئه‌و له‌ شوێنێکی نێوه‌راست، واته‌ له‌ به‌ستێنی سێهه‌م‌دا ده‌گیرسێته‌وه‌. ئاخره‌که‌ی سه‌رده‌مێک دادێ کوڕه‌که‌ بانگی ده‌کا و داوی لێده‌کا‌ به‌ره‌و به‌ستێن بگه‌ڕێته‌وه‌ هه‌تا[له‌مه‌ولا] ئه‌و بچێ جێی بگرێته‌وه‌. باوکه‌ش له‌وپه‌ڕی بێ بڕوایی و سه‌رسوڕمانی بگێڕه‌وه‌دا، بۆ یه‌که‌م جار به‌ درێژایی ئه‌و  چیرۆکه‌، خۆ ده‌رده‌خا و مل ده‌دا بگه‌ڕێته‌وه‌. به‌ڵام ئه‌و جار بگێره‌وه‌ خۆف ده‌یگرێ، تێی‌ده‌ته‌قێنی و هه‌ڵدێ.

     ئه‌وه‌ وێنه‌یه‌کی گشتی ئه‌و چیرۆکه‌ بوو به‌ هه‌ندێک ورده‌ جه‌خت له‌ سه‌ر چه‌ند خاڵێکی ناو ده‌قه‌که‌. هه‌رچه‌ند دواتر ده‌بینین‌ “رۆسا” له‌ گێڕانه‌وه‌یه‌کی ورد و تا راده‌یه‌کی زۆر وه‌سواس شێوه‌دا، رسته‌کانی له‌ په‌نا یه‌ک ریز ده‌کا و جڵه‌و‌ی گێڕانه‌وه‌که‌ی به‌ره‌ پێش شل ده‌کا.

     چیرۆکی راسته‌قینه‌ی مردنی باوک له‌ به‌ستێنی خه‌یاڵی بگێره‌وه-پاڵه‌وان‌دا ده‌چێته‌ پێش و له‌ سه‌ر کۆمه‌ڵێک له‌ دژوه‌ستانه‌ جمکه‌کان خۆ ده‌گرێ و داده‌مه‌زرێ. دژوه‌ستانی وه‌ک: چۆم/به‌ستن، رزگاری/یه‌خسیری، شێتی/سڵامه‌تی، زه‌ن/عه‌ین، گۆشه‌گیری،ته‌نیایی/بنه‌ماڵه‌، هه‌ستی تاوانباری/ رزگاری ،…

     “رۆسا” به‌ هه‌ڵبژاردنی ورد و به‌ سه‌لیقه‌، جۆرێک له‌ زه‌ین و زمانی بگێڕه‌وه‌ ڕا، ده‌ست ده‌کا به‌ گێڕانه‌وه‌ی رووداوه‌که‌، که‌ وا دێته‌ به‌ر زه‌ین کوڕه‌که‌ به‌ گێڕانه‌وه‌یه‌کی وه‌همی و به‌ په‌له‌پڕووزه‌ و له‌ لایه‌کی دیکه‌شه‌وه‌[ گێڕانه‌وه‌یه‌کی]جادوویی و سه‌مبوولیک، به‌رده‌وام له‌ به‌ندیخانه‌ی ئه‌و دژ و ناسازانه‌دا گرفتاره‌. به‌ڵام به‌پێچه‌وانه‌ رێک‌که‌وتن و یه‌ک‌گرتنی ئه‌و جیاوازی‌یانه‌ له‌ باوکه‌که‌دا ده‌گاته‌ ئاکام یان دۆخێکی سێهه‌م که‌ ئه‌ویش به‌رزبوونه‌وه‌یه‌. هه‌ڵکشانێکی رووحانی له‌ دونیای گیرۆده‌ی دژایه‌تی‌یه‌کان به‌ره‌و دونیای ئه‌وپه‌ڕی ئه‌و دژایه‌تی‌یانه‌؛ دونیایه‌کی به‌رزتر و باڵاتر؛ به‌شێک له‌ رزگاری…

     چونکه‌ من ئه‌و چیرۆکه‌ به‌ پێی ئه‌و دژوه‌ستانانه‌ی باسم کرد شی ده‌که‌مه‌وه‌، داکۆکی و جه‌ختی ئه‌و شیکاری‌یه‌ له‌ سه‌ر بناخه‌ی رسته‌ ئاماده‌ و روونه‌کانی ناو ئه‌و ده‌قه‌ و له‌ گۆشه‌نیگای ئه‌و دژوه‌ستانانه‌وه‌ ده‌گوورێ.

چیرۆکه‌که‌ به‌ وه‌سفی بگێڕه‌وه‌ له‌ که‌سایه‌تی باوکی‌یه‌وه‌ ده‌ست پێده‌کا:

     “باوکم پیاوێکی ئه‌رک‌ناس و رێک‌وپێک و قسه‌ له ‌ڕوو بوو. به‌ پێی گوته‌ی زۆر که‌سی باوه‌ڕ پێکراو که‌ له‌وباره‌وه‌ دواندبوومن، له‌ مێرمنداڵی‌یه‌وه‌ یان ته‌نانه‌ت هه‌ر له‌ منداڵی‌یه‌وه‌، ئه‌و خوو و خده‌یه‌ی بووه‌. ئه‌وه‌نده‌ی بۆخۆم له‌ بیرم بێ، ئه‌و له‌ به‌راوه‌رد له‌گه‌ڵ ئه‌و پیاوانه‌ی ده‌مناسین  نه‌ شۆخ و به‌ده‌ماختر بوو و نه‌ خه‌فه‌تبارتر، ره‌نگه‌ هه‌ر که‌مێک هێدی تر بووبێ.”

     گێڕانه‌وه‌ی کوڕه‌ له‌ هه‌ڵس‌وکه‌وتی باوکێکی ئاوا ماقوو‌ڵ و مه‌ند، له‌ رۆژی سه‌رهه‌ڵگرتنه‌که‌ی‌دا، گێڕانه‌وه‌یه‌کی ئه‌فسانه‌یی له‌ مردن-یان ره‌نگه‌ خۆکوشتن-ی ئه‌و بێ. ئه‌و قه‌ت ناتوانێ ئه‌و رۆژه‌ی که‌ پاپۆڕه‌ تاکه ‌که‌سی‌یه‌که‌ی باوکیان وه‌رگرته‌وه‌،-که‌ ره‌نگه‌ وه‌بیرهێنه‌ره‌وه‌ی تابووت بێ-  له‌بیر بباته‌وه‌:

     “ئه‌و رۆژه‌ باوکم هیچ چه‌شنه‌ دڵ‌خۆشی یان هه‌ستێکی دیکه‌ی ده‌رنه‌بڕی.” به‌ڵام ئه‌وه‌ی که‌ ده‌ڵێ ده‌بوو ئه‌و پاپۆڕه‌ بیست سی ساڵ به‌رگه‌ بگرێ، ره‌نگه‌ نیشان‌ده‌ری بۆچوونی بگێره‌وه‌ له‌ گه‌ڕانه‌وه‌ی شیمانه‌یی ئه‌و بێ.

     باوکه‌که‌ له‌و رۆژه‌دا قسه‌ی نه‌ده‌کرد:” باوکم وڵامی نه‌د‌اوه‌. به‌ هێمنی روانی‌یه‌ من و تێی گه‌یاندم پیاسه‌ی له‌گه‌ڵ بکه‌م. یان ته‌نیا چاوی لێکردم و به‌ ئاماژه‌یه‌ک تێی گه‌یاندم به‌ره‌و ماڵێ بگه‌ڕێمه‌وه‌.” له‌ راستی دا کوڕه‌که‌ هه‌تا چۆمی به‌ڕێی ده‌کا. ژان و ئێشه‌کانی بگێڕه‌وه‌ لێره‌ڕا ده‌ست پێده‌کا. گێڕانه‌وه‌ی کوڕه‌که‌ له‌ شیمانه‌ی تێکچوونی ده‌روونیی باوکی له‌ پاش رۆیشتنه‌وه‌ ده‌ست پێده‌کا. ئه‌وه‌ش که‌ گێڕانه‌وه‌که‌ی تا چه‌نده‌ له‌سه‌ر بناخه‌ی راسته‌قینه‌ دامه‌زراوه‌، له‌گه‌ڵ چوونه‌ پێشی چیرۆکه‌که‌ زیاتر ده‌رده‌که‌وێ:

     “دایکم شه‌رمه‌زار بوو. زۆر که‌م ده‌دوا. هه‌ڵسوکه‌وتێکی هێمن و شه‌رمنی هه‌بوو. هه‌ر له‌به‌ر ئه‌و بارودۆخه‌ هه‌مووان پێیان وابوو باوکم شێت بووه‌،(ئه‌گه‌رچی ئه‌و قسه‌یه‌یان به‌سه‌ر زار دا نه‌ده‌هێنا.)”

     یا هێندێک دواتر ده‌ڵێ:” رۆژێک قه‌شه‌، له‌سه‌ر داوای ئه‌و، عه‌باکه‌ی له‌به‌ر کرد، چووه‌ به‌ستێنی چۆم و حه‌ولی دا ئه‌جه‌نده‌ و شایه‌تینی و شتی وا که‌ چووبوونه‌ کڵیشه‌ی بابمه‌وه‌ [به‌ زه‌بری دووعا] له‌و دوور خاته‌وه‌. ئه‌و هاواری کرد و کوتی باوکم ده‌بێ ده‌ست له‌و که‌لله ‌ره‌قییه‌ی هه‌ڵگرێ و چی دی به‌ چه‌قی نه‌حله‌تدا نه‌چێ. رۆژێکی دیکه‌ دایکم له‌گه‌ڵ دوو چه‌کدار قه‌رار و بڕێی دانا که‌ بێن و حه‌ول بده‌ن بیترسێنن.”

     به‌ر له‌وه‌ی باسی پرسی باوکه‌که‌ بکه‌ین، پێویسته‌ روونی که‌ینه‌وه‌ که‌ ئه‌و باوکه‌ به‌راستی مردووه‌ یان نا؟

     به‌ پێچه‌وانه‌ی قسه‌ی بگێڕه‌وه‌ له‌مه‌ڕ ژیانی دوو چه‌شنه‌ی باوک، زۆربه‌ی نیشانه‌کانی ناو ده‌ق ئه‌و راستی‌یه‌‌ ده‌رده‌خه‌ن که‌ له‌شی باوکه‌که‌ مردووه‌، چونکه‌ باوکه‌که‌ له‌ هیچ کوێ وه‌به‌ر چاو نایه‌. ته‌نانه‌ت ئه‌و کاته‌ی که‌ ته‌واوی ئه‌ندامانی بنه‌ماڵه‌ ده‌چنه‌ قه‌را‌‌غ چۆمی،باوکه‌که‌ وه‌دیار ناکه‌وێ. لێره‌دا ئاکاری بنه‌ماڵه‌ له‌ قه‌راغ چۆمی، ئاکارێکی سه‌مبولیک و پاڕانه‌وه‌ئاسا له‌به‌رانبه‌ر بابه‌تێکی پیرۆز و سه‌رتر له‌ هێزی مرۆڤه‌، هه‌ڵبه‌ت رووبه‌ڕوو بوونه‌وه‌ی بگێڕه‌وه‌ له‌ گه‌ڵ ئه‌و بابه‌ته‌  له‌ هه‌ر چه‌شنه‌ ره‌مز و راز و به‌ پیرۆزکردنێک به‌دووره‌:

     “خوشکم کوڕێکی بوو. پێی خۆش بوو باوکی نه‌وه‌که‌ی ببینێ. رۆژێکی خۆش هه‌موومان چووینه‌ قه‌راغ چۆم. خوشکم جلی سپی بووکێنی له‌به‌ر دابوو، منداڵه‌که‌ی به‌ باوه‌شه‌وه‌ بوو. مێرده‌که‌ی چه‌ترێکی به‌سه‌رییه‌وه‌ گرتبوو بۆوه‌ی تاوه‌سووت نه‌بێ. به‌ده‌نگی به‌رز هه‌رای باوکممان کرد و چاوه‌ڕوان ماینه‌وه‌، سۆراغی نه‌بوو. خوشکم ده‌ستی کرد به‌ گریان؛ هه‌موومان باوه‌شمان به‌ یه‌ک داکرد و له‌ پڕمه‌ی گریانمان دا.”

یان له‌ شوێنێکی تردا ده‌ڵێ:” هیچ وێنه‌گر و هه‌واڵنێرێک نه‌یتوانی وێنه‌ی لێ بگرێ.” له‌ زه‌ینی ئاڵۆز و شێوای بگێڕه‌وه‌ش‌دا دیارده‌کانی روونی ژیان تاریک داگه‌ڕاون. به‌ تایبه‌ت له‌و شوێنه‌دا که‌ ده‌ڵێ:” قه‌ت نه‌ ئاورێکی داگیرساند و نه‌ ته‌نانه‌ت شه‌مچه‌یه‌کی هه‌ڵکرد.”

     که‌ڵک وه‌رگرتنی “رۆسا” له‌ نومادی ئاور بۆ نیشاندانی کرده‌یه‌کی ساکاری ئینسانی و هێمای ژیان بووه‌، که ‌ئه‌وه‌ش[واته‌ نیشان‌دانی دیارده‌کانی ژیان] له‌ توانای باوک به‌ده‌ره‌. به‌و شێوه‌یه‌ ده‌بێ باوک له‌ پیکهاته‌ی چیرۆکی “رۆسا”دا به‌ مردوو له‌ قه‌ڵه‌م ده‌ین. به‌و حاڵه‌شه‌وه‌ کوڕه‌که‌ پێداگری له‌سه‌ر ئه‌وه‌ ده‌کا که‌ له‌گه‌ڵ باوکی پێوه‌ندی هه‌یه‌. به‌ خه‌یاڵی بگێڕه‌وه‌ باوکی‌ له‌ به‌ستێنی سێهه‌می چۆمی‌ به‌ سه‌ر ئاوه‌که‌ دا دێ و ده‌چێ. شوێنێک که‌ زه‌ینی بگێڕه‌وه ‌پێی وایه‌ به‌ مه‌ودای نێوان دوو به‌ستین دا تێده‌په‌ڕێ.

     وێناکردنی ته‌نیایی و دڵته‌نگی قووڵی ئه‌ندامانی بنه‌ماڵه‌ و له‌ هه‌مووان زیاتر کوڕه‌که‌، به‌ هۆی ئه‌و هه‌ڵس‌وکه‌وته‌ی باوکیان و لێک‌هه‌ڵوه‌شانه‌وه‌ی بنه‌ماڵه‌که‌یان، له‌ ته‌وه‌ره‌ سه‌ره‌کی‌یه‌کانی ئه‌و چیرۆکه‌یه‌.

     “شه‌وی یه‌که‌م پاش رۆیشتنی، هه‌موومان له‌ به‌ستێن ئاورمان کرده‌وه‌ و هه‌رامان کرد و لێی پاڕاینه‌وه‌. من زۆر ناڕه‌حه‌ت بووم و هه‌ستم ده‌کرد ده‌بێ کارێکی زیاترم له‌ ده‌ست بێ. یان داوتر:” قه‌ت نه‌مان ده‌توانی باوکمان له‌ زه‌ینی خۆمان بشۆینه‌وه‌…”

     هه‌ست کردن به‌وه‌ی که‌ باوک کۆڵه‌که‌ی ماڵه و‌ پێویسته‌ ئاماده‌یی هه‌بێ، ئه‌وه‌نده‌ په‌ره‌ی گرتووه‌ زه‌ین و بیری بگێڕه‌وه‌ و ئه‌ندامانی بنه‌ماڵه‌ تا ماوه‌یه‌کی زۆر به‌ رووداوی کۆچی ئه‌وه‌وه‌ گرێدراوه‌. جێگای به‌تاڵی باوکه‌که‌ به‌رده‌وام هه‌ست پێده‌کرێ. ئه‌و به‌رده‌وام ئاماده‌یی هه‌یه‌. کوڕه‌که‌ بڕوای به‌ ئاکاری باوکی هه‌یه‌، ئه‌گه‌رچی هۆکاره‌که‌شی نازانێ. سه‌ره‌ڕای ئه‌وه‌ش هه‌ست ده‌کا باوکی پێویستی به‌وه‌. پلانی “رۆسا” له‌و چیرۆکه‌دا به‌ شێوه‌یه‌که‌ که‌ خوێنه‌ر تێده‌گا له‌ راستی‌دا ئه‌وه‌ بگێڕه‌وه‌/کوڕه‌ که‌ پێویستی به‌ باوکه‌ و ئه‌وه‌ش ده‌توانێ بگه‌ڕێته‌وه‌ سه‌ر به‌رئاوه‌ژوو کردنه‌وه‌ی راستی‌یه‌کی ترسێنه‌ر له‌ لایه‌ن بگێڕه‌وه‌، که‌ ئه‌ویش په‌نجه‌ خستنه‌ سه‌ر بابه‌تی تێک‌چوونی باری ده‌روونی کوڕه‌که‌یه‌. به‌ واتایه‌کی دیکه‌ به‌ستێنی سێهه‌م سنووری سڵامه‌تی ده‌روونی و زایه‌بوون و تێداچوونی عه‌قڵی بگێڕه‌وه‌یه‌. بێ شک کاره‌ساتی مه‌رگی باوک له‌ هه‌مووان زیاتر کاریگه‌ری له‌سه‌ر بگێڕه‌وه‌ بووه‌، ئه‌و له‌ هه‌موو ده‌رفه‌ته‌کان‌دا باسی پێوه‌ندی خۆی له‌گه‌ڵ باوکی و کاره‌ساتی ون‌بوونی باوکی ده‌گێڕێته‌وه‌:

     “به‌ هێمنی تێمڕاما و ئاماژه‌ی پێکردم پیاسه‌ی له‌گه‌ڵ بکه‌م. له‌ تووڕه‌بوونی دایکم ده‌ترسام، به‌ڵام به‌ هه‌ڵپه‌ و دڵخۆشییه‌وه‌ به‌قسه‌م کرد. پێکه‌وه‌ به‌ره‌و چۆمی وه‌ڕێ که‌وتین. ئه‌وه‌نده‌م هه‌ست به‌ بوێری و دڵخۆشی ده‌کرد که‌ کوتم:” باوکه‌ منیش سواری پاپۆڕه‌که‌ت ناکه‌ێ؟له‌گه‌ڵ خۆت نامبه‌ی؟”

     هه‌ر چاوی لێکردم. ماچی کردم و به‌ ئاماژه‌یه‌ک تێی گه‌یاندم به‌ره‌و ماڵ بگه‌ڕێمه‌وه‌. وام نواند که‌ خه‌ریکم ده‌ڕۆم، به‌ڵام هه‌ر وه‌رسووڕا، له‌ بن پنچکێک خۆم ماتدا هه‌تا ئاگام لێی بێ.”

     یان دواتر ده‌ڵێ:”باوکم کونه‌ خوارده‌مه‌نییه‌کی شاراوه‌ی بوو، ئه‌ویش من بووم. من هه‌موو رۆژێ خوارده‌مه‌نیم ده‌دزی و بۆم ده‌برد.”

 یان:”پێم وابێ من ته‌نیا که‌سێک بووم که‌ تا ڕاده‌یه‌ک ده‌مزانی باوکمان چی ده‌وێ و چی ناوێ.”

هه‌ر وه‌ها:

به‌ڵام من هه‌ستی خۆشه‌ویستی و رێزم بۆی هه‌بوو. ئه‌گه‌ر جارجاریش به‌ هۆی کارێکی باشه‌وه‌ رێزم لێگیرابا، ده‌مکو‌ت:’باوکم وای فێر کردووم.”

دیسانیش ده‌ڵێ:

هه‌ر له‌وێ مامه‌وه‌، له‌ لای که‌لوپه‌لی بێ که‌ڵکی ژیان. باکم سه‌ر لێشێواو و ته‌نیا و بێ که‌سوکار له‌ سه‌ر ئه‌و چۆمه‌ پێویستی به‌ من بوو. ده‌مزانی پێویستی به‌ منه‌، ئه‌گه‌رچی ته‌نانه‌ت تاقه‌ جارێک پێی نه‌کوتم بۆ واده‌کا و…”

زۆر بابه‌تی دیکه‌ی له‌و چه‌شنه‌ هه‌یه ‌که‌ ده‌ری ده‌خا کاره‌ساتی کۆچی باوکه‌که‌ له‌ پانتای توانا و تابشتی بگێڕه‌وه‌ به‌ده‌ره‌. بیره‌وه‌ری باوک و مه‌رگی دوور له‌ بڕاوی ئه‌و، ژیانی بگێڕه‌وه‌ی گۆڕیوه‌.[ئه‌و گۆڕانه‌ش] هێند له‌ زه‌بر و قووڵه‌ که‌ وێده‌چێ بگێڕه‌وه‌ی تووشی شێتی کردبێ:

ئاخۆ شێت بووم؟”

یان له‌ کۆتایی‌دا کاتێک له‌ به‌ستێنه‌وه‌ هه‌رای باوکی ده‌کا، به‌ شێوه‌یه‌کی دڕدۆنگ ده‌ڵێ:

      ته‌واو ئاگام له‌ خۆم بوو، هه‌روه‌ها ئه‌وه‌ش ده‌ڵێ که‌ باوکی دیتووه‌ و باوکی پاپۆڕه‌که‌ی به‌ره‌و به‌ستێنی چۆمی و بۆ لای بگێڕه‌وه‌ راداوه‌ و بگێڕه‌وه‌ش پاش ئه‌وه‌ی بۆ یه‌که‌م جار له‌ ته‌واوی ئه‌و چیرۆکه‌دا سه‌رنجی باوکی به‌ره‌و‌ خۆی راده‌کێشێ، به‌ ترس و له‌رزه‌وه‌ مووی له‌شی سیخ ده‌بن و ده‌ست ده‌کا به‌ راکردن. شێتانه‌ هه‌ڵدێ و له‌وێ دوور ده‌که‌وێته‌وه‌.

     کورت‌وکۆتا باری قورسی خه‌می بێ سه‌روشوێنی باوکی به‌ رواڵه‌ت به‌ ته‌نیا له‌ سه‌ر شانی ئه‌وه‌، چونکه‌ خوشکه‌که‌ی مێرد ده‌کا و دواتر منداڵی ده‌بێ. دایکیشی رێی ماڵی کچه‌که‌ی ده‌گرێته‌ به‌ر و براکه‌شی به‌ره‌و شارێکی دیکه‌ بارگه‌وبنه‌ی ده‌پێچێته‌وه‌.

     مه‌رگی باوک ته‌نیا به‌ شین‌وشه‌پۆڕ و تازیه‌باری کوڕه‌ خاتیمه‌ی نایه‌، به‌ڵکوو له‌به‌رانبه‌ر بابی‌دا هه‌ست به‌ تاوان ده‌کا و خۆی به‌ به‌رلۆمه‌ ده‌زانێ.

ته‌نیا هه‌ندێک شتی خه‌فه‌تاویم بۆ کوتن له‌ جانتا دایه‌. من چ تاوانێکم کرد؟ تاوانی گه‌وره‌ی من چی بوو؟ باوکم به‌رده‌وام بێ سه‌روشوێن و بێ سه‌روشوێنییه‌که‌شی هه‌میشه‌ له‌ خه‌یاڵی مندایه‌، چوۆمیش به‌رده‌وام هه‌ر چۆمه‌…”

     “فڕۆید” له‌ وتارێک‌دا به‌ ناوی “تازیه‌باری و مالیخولیا”دا ئه‌و دوو بابه‌ته‌ پێکه‌وه‌ به‌راوه‌رد ده‌کا و نیشانی ده‌دا که‌ هه‌ست به‌ تاوان و سه‌رکۆنه‌ کردنی خود، یه‌که‌مین دژکرده‌وه‌ی سووژه‌یه‌ له‌ به‌رانبه‌ر ئۆبژه‌ی له‌ کیس چوودا،-که‌ ئه‌و ئۆبژه‌یه‌ له‌و چیرۆکه‌دا، باوکه‌-. له‌ روانگه‌ی “فڕۆیده‌وه” ‌[ئه‌و هه‌سته‌] هه‌ر له‌و تایبه‌تمه‌ندی و که‌مایه‌سی‌یانه‌وه‌ سه‌رهه‌ڵده‌دا که‌ ئۆبژه‌ له‌ سه‌رده‌می ژیانی‌دا بوویه‌تی و سووژه‌ به‌ له‌کیس‌دانی ئۆبژه‌که‌ی هه‌ستی بێزاری و ئه‌وین وێکڕا ده‌چێژێ و ده‌ئه‌زموێ. پاش له‌ کیس‌چوونی ئۆبژه‌، تاک له‌ دژکرده‌وه‌یه‌کی مالیخولیایی‌دا، بێزاری و دوژمنایه‌تی له‌گه‌ڵ ئۆبژه‌ به‌ره‌و خۆی ده‌گه‌ڕێنێته‌وه‌ و ده‌یکاته‌ وێردی ده‌روونی خۆی. به‌ گوته‌یه‌کی دیکه‌ بێزاری و هه‌ستی تاوانباری خود(ago) له‌ ئۆبژه‌وه‌(باوک) به‌ره‌و سووژه‌(کوڕ) ده‌گه‌ڕێته‌وه‌.

     له‌ لایه‌کی دیکه‌وه‌ ده‌توانین بڵێین بۆ کوڕه‌که‌، گێڕانه‌وه‌ وه‌ک دان پێداهێنان و وتووێژیش مه‌زه‌نده‌ ده‌کرێ. مه‌به‌ستی ئه‌و وتوێژه‌ ده‌رخستنی رازێکی ده‌روونی‌یه‌ که‌ له‌ پێوه‌ندی دوو لایه‌نی (کوڕ/باوک)دا شاراوه‌یه‌:

ته‌نیا هه‌ندێ شتی خه‌فه‌تاویم بۆ کوتن له‌ دڵ دایه‌. چ هه‌ڵه‌یه‌کم کردووه‌؟ تاوانی گه‌وره‌ی من چ بوو؟

یان:” رۆماتیسمێکی ناجسنم گرتووه‌..و ئه‌ویش؟ ئه‌رێ بۆ واده‌کا؟ بێشک ئازارێکی زۆری ده‌دی. زۆر پیر بوو….

یان:” دانی پێ دابنێ! شێت ببووم؟ ده‌نا…”

     له‌ ئاکام دا دوای ئه‌وه‌ی نه‌یتوانیبوو گه‌ڕانه‌وه‌ی باوکی ببینێ، ده‌ست ده‌کا به‌ ره‌خنه‌گرتن له‌ خۆی:” دوای تێکشکانێکی ئا‌وا ئه‌رێ تۆ خودا منیش ئینسانم؟ من ئه‌و شته‌م هه‌ر نه‌ده‌بوو ببێ. من ئه‌و که‌سه‌م که‌ هه‌ر بێده‌نگ بێ له‌ هه‌موو شتێک چاکتره‌…”

     گێڕانه‌وه‌ی “رۆسا” له‌و چیرۆکه‌دا ‌کوتنه‌وه‌ی سه‌رله‌نوێی رووداوی مه‌رگ، تازیه‌باری و بیره‌وه‌ری باوک له‌ لایه‌ن کوڕه‌که‌‌وه‌یه‌، له‌ راستی‌دا گێڕانه‌وه‌ی شێتی و ره‌نگه‌ مردن یا (خۆکوشتن؟!) ی زۆر نزیکی خۆی بێ که‌ پاش تێگه‌یشتن له‌ راسته‌قینه‌ی تاڵی مه‌رگی باوکی به‌سه‌ری هاتووه‌. “فۆکۆ” له‌ “مێژووی شێتی”دا، له‌و شوێنه‌دا که‌ “سێروانتس”، له‌ دوایین سات‌دا “دۆن کیشۆت” له‌گه‌ڵ هزر و راسته‌قینه‌ ئاشت ده‌کاته‌وه‌، ده‌ڵێ: شوالیه‌ کوت‌وپڕ له‌ شێتی خۆی گه‌یشت و ئه‌و شێتی‌یه‌ش له‌ زه‌ینی‌دا زۆر که‌رانه‌ ده‌هاته‌ به‌ر چاو…له‌ راستی‌دا شێتی به ‌‌با داچوو به‌ واتای مردنی زۆر نزیکه‌…

     “له‌ ترسان چه‌قوچۆیه‌کی سه‌یر دایگرتم، نه‌خۆش که‌وتم. پاش ئه‌وه‌ش ئیتر نه‌که‌س چاوی پێی که‌وت و نه‌ که‌س هه‌واڵێکی لێ بیست. پاش تێکشکانێکی ئاوا جا تۆ خودا منیش ئینسانم؟ من ئه‌و شته‌م که‌ هه‌ر نه‌بوونم له‌ بوونم باشتره‌. من ئه‌و که‌سه‌م که‌ هه‌ر بێده‌نگ بێ له‌ هه‌موو شتێک چاکتره‌.”

    ده‌زانم تازه‌ زۆر دره‌نگه‌. ده‌بێ له‌ ده‌شت و سارا بێ نێونیشانه‌کانی ژیانمدا بمێنمه‌وه‌. پێشم وایه‌ بۆخۆم کۆتایی به‌ چیرۆکه‌که‌ دێنم‌. به‌ڵام کاتێ واده‌ی مه‌رگ بێ، ده‌مهه‌وێ هه‌ڵمگرن و له‌ پاپۆڕێکی چکۆله‌م خه‌ن، به‌ ده‌م ئه‌و ئاوه‌ به‌رده‌وام خوڕێنکه‌ی مابه‌ین به‌ستێنه‌کانم داده‌ن. جا منیش . به‌ره‌و خوارووی چۆم، ون بوو له‌ چۆم دا…له‌ چۆم دا…چۆم…”

     به‌ستێنی سێهه‌م شوێنێکه‌ له‌ چۆم‌دا، ده‌خوشێ!(یان شوێنکه‌ له‌ چۆمی خوشیودا) و له‌ به‌راوه‌رد له‌ گه‌ڵ دوو به‌ستێنه‌ سه‌قام‌گرتووه‌که‌دا نادیاره‌. له‌ لایه‌کیشه‌وه‌ خاڵی قورسایی چیرۆکه‌که‌یه‌. واتایه‌کی بزۆک و په‌رژین هه‌ڵنه‌گره‌. شوێنی وێک‌که‌وتن و پێک‌گه‌یشتنی شته‌ دژواز و ناسازه‌کانه‌. به‌ستێنی سێهه‌م له‌ رووبه‌ڕوو بوونه‌وه‌ی بابه‌ته‌ دژوازه‌کان‌دا نابێته‌ خاوه‌ن ناسنامه‌، به‌ڵکوو مانه‌وه‌ی باوکه‌که‌ له‌و به‌ستێنه‌، ده‌بێته‌ هۆی خۆیابوون و ده‌رکه‌وتنی بابه‌ته‌ دژوازه‌کان و هه‌روه‌ها شوناس و پێوه‌ندی و چاره‌نووسه‌کانیش به‌وه‌وه‌ ده‌بنه‌ خاوه‌ن مانا.

به‌ستێنی سێهه‌م نا-شوێنێکه ‌(واتایه‌که‌‌ له‌ به‌رانبه‌ر ئه‌و شوێنانه‌ی وا شوناس و مێژوویان هه‌یه‌) که‌ کوت‌وپڕ ده‌رده‌که‌وێ و نه‌ریته‌ جمکه‌‌کانی وه‌ک: چه‌پ/راست، باش/خراپ، ،…تێک‌ده‌شکێنێ. ته‌نیایی باوک به‌ پێچه‌وانه‌ی ته‌نیایی ئاڵۆز و ترسێنه‌ری کوڕه‌که‌، هه‌مان رزگاری‌یه‌. باوکه‌که‌ له‌ به‌ستێنی سێهه‌می چۆمه‌که‌، له‌و په‌ڕی ته‌واوی نه‌ریته‌ جمکه‌کان داده‌سه‌کنێ و ده‌واری خۆی هه‌ڵده‌دا.

 

چیرۆکی “بەستێنی سێهەمی چۆم 
انتشار توسط 8 تم

یەک بۆچوون

  1. ئەمە چ جۆرە لێکدانەوەیەک بوو دەتگوت جارێکی دیکه چیرۆکەکەمان سەرووقوون بۆ دەگێڕێتەوە. بەڕاستی من هیچ شتێکی نوێم تێدا نەدیت. حەیف کاک یوونس خۆی پێوە ماندوو کردووە.

بۆچوون بنووسە

ئیمەیلەکەتان نیشان نادرێت.خانە داواکراوەکان نیشانە کراون. *

*

*

دەتوانی ئەو تاگ و خەسڵەتانە HTML بەکاربێنیت: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>