هەواڵ

گەڕانه‌وەی پیاوێك له مردن / سۆران ئازاد

سۆران ئازاد

گەڕانەوەی پیاوێك لەمردن

سوران ئازاد

مردن هەمیشە لە تێكستی ئەدەبیدا ئامادەیی هەبووە، ئەو ئامادەییە زۆرجار راستەوخۆ دەرئەكەوێت، وەكو ئەوەی لە داستانی (گلگامێش)دا بوونی هەیە. لە زۆر تێكستدا مردن بە شێوەیەكی ناراستەوخۆ كاریگەری خۆی جێ هێشتووە، وەكو ئەوەی لەرۆمانی (لە ئاوێنەیەدا، لە نێهنییەكدا)ی (یۆستاین گاردەر)دا بوونی هەیە، بەوەی كارەكتەرێكی فریشتە جیاوازی نێوان ژیانی خۆیان و مرۆڤەكان بۆ كچە گەنجێكی نەخۆش دەگێڕێتەوە، لەوێوە ئەو پرسیارە دێتە ئاراوە، ئاخۆ مردن دەبێتە هۆی ئەوە كە جیاوازی نێوان فریشتە (Angel) و مرۆڤ نەمێنێت.؟ یان روونتر ئەم كاردانەوەیە لەبەرهەمەكانی (شێكسپێر)دا ڕەنگی داوەتەوە، وەك ئەوەی لە شانۆگەری (هاملێت)دا بوونی هەیە.

لە رەخنەی ئەدەبیاتی جیهانیشدا، شیكاری یەكجار زۆر بۆ ئەم رەنگدانەوەیە كراوە. بە بڕوای من ئەو خاڵە بەهۆی جیاوازیی بیركردنەوەمان لەمردندا سەری هەڵداوە. (Esther Lombardi)ی رەخنەگری ئەدەبیی ئینگلیزی، پێی وایە ئامادەبوونی مردن لەناو ئەدەبدا، بەقەد شیكارییەكانی فەلەسەفە و ئاین وایە بۆ ئەم پرسە ئاڵۆزە.  (Spotlight: About Death in Literature)

لەچیرۆكی (هاوشێوەكانی سەلیم جەودەت)ی (مەحمود نەجمەدین) مردن هەم بە شێوەی راستەوخۆ و هەمیش ناراستەوخۆ، خۆی نمایش دەكات. ئەم چیرۆكە هەندێكجار لەنێوان خەیاڵ و واقیعدا وێنەیەكی نا رۆشنی ون دروست دەبێت، ئەم وێنەیە زۆرجار خەیاڵە و هەندێكجاریش بەشێوەی واقیعی دەردەكەوێت. تێكەڵكێش یەك لەنێوان شانۆگەری و ڕووداوی چیرۆكەدا دەبیندرێت. بۆ نموونە سەرەتا چیرۆكنووس ئاماژە بەوە دەدات كە شانۆگەری (دەنگی پێی مردن دێت) شانۆگەریییەكە پێچەوانەی شانۆگەرییە كۆمیدیاكان بینەرێكی كەم ئامادەی ئەم شانۆگەرییە بوون، ئەوا ئەم دەستپێكە سەرەتا بەترسێكی سایكۆلۆژییانەی خەڵك بەرامبەر بەمردن ئاشنامان دەكات. لەم چیرۆكەدا ئێمە رووبەرووی پرسیارێك دەبینەوە ئەویش ئەوەیە كە دەبێت هەموومان ئەزموونی مردن بكەین، بەڵام ناوی مردن خۆی گوزارشتێكە بۆ نادیاری و سەفەرێكی نەزاندراو.

(سەلیم جەودەت) ی كارەكتەر، خۆیشی رۆڵی سەرەكی شانۆگەری (دەنگی پێی مردن دێت) دەبینێت، بۆیە لەرۆژی نمایشەكە بەڕێكەوت (سەلیم جەودەت) بەر تاكسییەك دەكەوێت و دەمرێت! پێكەوەگرێدانی رووداوەكان بە مردنی ناونیشانی شانۆگەرییەكەوە، تەكنیكێكی یەك جار جوانە و ئاشنامان دەكات بە جۆرێك پێوەندی لە نێوان مردن و ڕووداوەكان، مردن و ژیانی ئاسایی. هەر لەم چیرۆكەدا ئێمە ڕووبەروی دوو لایەنی دژ بەیەك دەبینەوە. بۆ نموونە لەچیرۆكەكەدا هاتووە: (ئەو بەیانییە ئەگەر سەلیم جەودەت بە پێ‌ نەچووبایە بۆ هۆڵەكە، رەنگە مردنی بۆ پەنجاساڵی دی دواكەوتبایە). هەر لە دوای ئەمەدا هاتووە: (كاتژمێر دەی سەر لە بەیانی رۆژی ۲۹-۹-۲۰۱۰ دواهەمین وێستگەی ژیانی سەلیم جەودەت بوو، لە هەر كوێیەك بووایە دەبوو بمرێ‌). لەمەوە بۆمان دەردەكەوێت كە مردنی (سەلیم جەودەت) ڕووداوێكی لە ناكاو بووە، ئەگین نە دەمرد، بەڵام لە بۆچوونی دووەمدا ئەگەر ڕووداویش نەبووایە، ئەوا (سەلیم جەودەت) هەر دەمرد. لە لایەك ڕووداو وەك هۆی سەرەكی مردن نیشاندراوە، هەرچی بۆچوونی دووەمیشە مردن وەك حەتمییەكی كردارییە و رووداو تەنها هۆكارێكە مردن خۆی دەستنیشانی دەكات، تا ئەو كارلێكە لەگەڵ ژیان بكات.

دوای رووداوی مردنی (سەلیم جەودەت) (عیرفان ئەشرەف)ی دەرهێنەر، بە دوای هاوشێوەیەكی (سەلیم جەودەت) دەگەڕێت، پرسیارێك كە لێرەدا دێتە ئاراوە، ئەوەیە: ئایا هەر دەبێت كەسێك رۆڵی (سەلیم جەودەت) بگێڕێت كە لەو بچێت؟ لێرەدا ئێمە رووبەرووی دوو شیكاری دەبینەوە. یەكەمیان: (مردن) لەم چیرۆكەدا بەرۆكی ئەو كەسە دەگرێت كە رۆڵی ئەكتەری سەرەكی لە شانۆگەری (دەنگی پێی مردن دێت) دەگرێت. دووەمیشیان: (سەلیم جەودەت)ی كارەكتەر خۆی وابەستەی مردنە و ئەو ئەكتەرەی رۆڵی ئەو بگێڕێت دەكەوێتە داوی مردنەوە. ئەمەش هێندەی دیكە ئەم چیرۆكە بەرەو ئاراستەیەكی ئەگەری (Conditional)  دەبات. چونكە بوونی شانۆگەریەكەش بە ئەگەری مردن دادەندرێت.

لە شانۆگەریەكەدا (مردن) وەك كارەكتەرێك دەردەكەوێت، واتە لە شێوەی مرۆڤ یان كەس. ئەمەش زیاتر لە بۆچوونە ئاینییە یەكتاپەرستەكان (یەهودیەت، مەسیحی، ئیسلام) زیاتر بوونی هەیە، بەوەی (فریشتەی مردن) رۆحی مرۆڤەكان دەكێشێت.

(حەكیمی خەیاڵ) كە ئەویش ئەكتەرێكە و دەیەوێت (كچی سەرۆك) لە مردن رزگار بكات، زیاتر لە كارەكتەرە ئەفسانەییەكان دەچێت، چونكە مردن تەنها لە ئەفسانەكاندا تێكشكێندراوە، ناوەكەشی گوزارشتێكە لەم بابەتەدا. (سەلیم جەودەت) لە كاتی دەستپێكردنی شانۆگەریەكە دەگەڕێتەوە! گەڕانەوەی (سەلیم جەودەت) لە مردن، رۆحی باوكی (هاملێت)ی بیرخستمەوە، رۆحی باوكی (هاملێت) داوای ئەوە لە كوڕەكەی دەكات كە تۆڵەی بۆ بكاتەوە. هەرچی (سەلیم جەودەت)یشە لەگەڵ خۆیدا مردن بۆ (كچەكەی سەرۆك) مسۆگەر دەكات.

ماوەتەوە بڵێین لەم چیرۆكەدا تەنها (خەیاڵ) دەتوانێت رووبەرووی مردن ببێتەوە و سەری لێ بشێوێنێت، هەر وەك لە ئەفسانەكاندا بوونی هەیە.

خاڵێكی تری ئێستاتیكانە و سەرنجراكێشی ئەم چیرۆكە بوونی تارمایییەكی سوریالییە، ئەو تارماییە ئابلۆقەی سەرتاپی چیرۆكەكەی داوە، لێرەدا ئێمە رووبەروی كێشەی مانا دەبینەوە، ئەویش ئەوەیە كە مانا لەم چیرۆكەدا چییە؟ خوێندنەوەی من بۆ ماناداری ئەم چیرۆكە ئەوەیە كاتێك مردن لەسەر شێوازی كارەكتەرێك بەرجەستە دەبێت، مانای وایە كە مردن هەمیشە قاچێكی لە نێو ژیاندایە و بەشێكی دانەبڕاویەتی. سوریالییەتی مردن تەواوكردنی گشت مانا واقیعییەكانی مردنە، چونكە دنیای سوریالی خوێندنەوەی سەروو واقیعە بەگشت رەهەندە قووڵەكانییەوە، بەڵام لێرەدا زمانی تەعبیركردن رۆڵی سەرەكی لە بونیادنانی ئەم دنیا سوریالییە دەبینێت، هەرچەند خەیاڵ قووڵتر بێت، زمان زیاتر بۆ گوزارشتكردن بەرەو سەرووتر هەڵدەكشێت، كە ئەمەش پێوەندییەكی خۆرسكی نێوان زمان و خەیاڵە. لەم چیرۆكەدا زمان بە شێوازی جیا جیا گوزارشت لە خەیاڵ دەكات، لە ئەنجامدا خاڵێكی سوریالی كۆیاندەكاتەوە، ئەویش گوزارشتكردنە لە مردن. لەم چیرۆكەدا هەم لە روودەوەكان و هەمیش لە شانۆگەرییەكەدا مەیلێكی جاویدانی هەیە بۆ رووبەروو بوونەوەی مردن، كە (حەكیمی خەیاڵ) دەوری سەرەكی ئەو مەتەڵە دەبینێت.

بۆ شانۆگەریەكە ئەكتەرێك دەبێت هەبێت رۆڵ لە نێو گەمەی مردندا ببنێت. ئەم تەكنیكە لای (دانا فایەق) یش بوونی هەیە، بە تایبەت لە چیرۆكی (چیرۆكی ونبوونی هابیل)، بە بڕوای من بوونی ئەم شێوازە كە بەرهەمی كارلێكی خەیاڵە لەگەڵ زماندا گرنگی تایبەت بە خۆی هەیە لە گوزارشتكردنێكە لە سەر بنەمایەكی پێرفێكت دامەزراوە.

انتشار توسط 8 تم

بۆچوون بنووسە

ئیمەیلەکەتان نیشان نادرێت.خانە داواکراوەکان نیشانە کراون. *

*

*

دەتوانی ئەو تاگ و خەسڵەتانە HTML بەکاربێنیت: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>