هەواڵ

دنیاگۆڕكێ / زاموا محه‌مه‌د

زاموا محەمەد

دنیاگۆڕكێ

زاموا محه‌مه‌د

(نامه‌یه‌كی ئارام)

له‌سه‌ر قه‌نه‌فه‌ چه‌رمه‌كه‌ دانیشتبووم و هه‌وڵم ده‌دا تا ده‌توانم ئاسایی ده‌ربكه‌وم. كاتێك ده‌جووڵام، پانتۆڵه‌كه‌م به‌هۆی لێكخشان له‌گه‌ڵ چه‌رمی قه‌نه‌فه‌كه‌دا سه‌وتێكی ده‌رده‌كرد كه‌ زۆر مایه‌ی ته‌ریقبوونه‌وه‌ بوو، منیش ناچاربووم هه‌مان جووڵه‌ دووباره‌ بكه‌مه‌وه‌ تا بیسه‌لمێنم ده‌نگه‌كه‌ له‌ قه‌نه‌فه‌كه‌وه‌یه‌، نه‌ك هه‌ناوی من. دكتۆر به‌ ده‌نگه‌ ئارام و سوكنه‌ت به‌خشه‌كه‌ی گوتی: “ده‌توانیت ئێستا چیرۆكی خۆتم بۆ بگێڕیته‌وه‌.”

به‌م شێوه‌یه‌ ده‌ستم پێ كرد:

من دائیم حه‌زم ده‌كرد شه‌وانه‌ به‌ ته‌نها بچمه‌ گۆڕستانێكه‌وه‌ و دابنیشم، گوێ له‌ فوغانی مردووه‌كان بگرم، بزانم ژیان چه‌نێك له‌ ئاواته‌كانیانی بۆ به‌دیهێناون، بزانم له‌ پاشه‌مله‌وه‌ چی به‌و خه‌ڵكانه‌ ده‌ڵێن كه‌ هه‌فتانه‌ دێنه‌ سه‌ر گڵكۆكانیان، چی له‌ ترپه‌ی پێیه‌كانیاندا ده‌خوێننه‌وه‌. به‌ڵام ئه‌وه‌ی ئه‌وشه‌وه‌ سه‌رنجی منی ڕاده‌كێشا سوكونه‌تی مردووه‌كان بوو، ته‌نانه‌ت گوێم له‌ ناڵه‌یه‌كیشیان نه‌بوو، دونیاش به‌جۆرێك خامۆشبوو، ده‌تگوت خۆی بۆ حه‌ده‌سێكی گه‌وره‌ ئاماده‌ ده‌كات.

هه‌موو شته‌كان به‌ چه‌مینه‌وه‌ و پاشان كه‌وتنی چڵه‌ بوخوردێكی چه‌قێندراوی سه‌ر خاكی قه‌برێك ده‌ستیان پێكرد، خاكی سه‌ر گۆڕه‌كه‌ به‌ره‌ به‌ره‌ به‌رز ده‌بووه‌وه‌، وه‌ك ئه‌وه‌ی شتێك هه‌وڵی ده‌رچوون بدات له‌ دۆزه‌خ و تاكه‌ ڕێگریشی له‌ هه‌ڵهاتن له‌ جیهانی ژێره‌وه‌ ئه‌و چینه‌ خاكه‌ بێت. له‌پڕێكدا بایه‌كی به‌هێز هه‌ڵیكرد و سه‌دای لووره‌ لوورێكی سامناكی له‌گه‌ڵ خۆیدا هێنا، هه‌وره‌كان به‌ ته‌رزێك له‌ ئاسمانی ئه‌و مه‌قبه‌ره‌یه‌دا كۆده‌بوونه‌وه‌، وه‌ك بڵێی ئه‌وێ چه‌قی گه‌ردوونه‌ و خودا له‌وێوه‌ ڕه‌گه‌زه‌كانی ئاووهه‌وا به‌ جیهاندا بڵاو ده‌كاته‌وه‌. سه‌ره‌تا چوار په‌نجه‌ی، پاشان هه‌موو ده‌ستی ده‌ركه‌وت، تا ئانیشكی له‌ خاك ده‌رهێنا و پاشان هه‌وڵی ده‌دا به‌ زه‌بری ده‌ستی ڕاستی خۆی به‌ره‌و سه‌ره‌وه‌ كێشبكات، كه‌لله‌یه‌كی داپۆشراو به‌ پێستێكی پڕ له‌ درز و شه‌قار شه‌قار، ورده‌ ورده‌ له‌ خاكه‌كه‌ هاته‌ ده‌ره‌وه‌، پاشان ده‌ستی چه‌پیشی ده‌رهێنا و ئینجا به‌ هه‌ردوو ده‌ستی خۆی له‌ خاكی گۆڕه‌كه‌ی ڕزگار كرد. له‌ ده‌ره‌وه‌ ڕاوه‌ستابوو و به‌ تاسه‌وه‌ له‌ كێلی گۆڕه‌كه‌ی خۆی ده‌ڕوانی، گڵی سه‌ر گۆڕه‌كانی تریش كه‌وتنه‌ جووڵه‌ و له‌ هه‌ریه‌كه‌یانه‌وه‌ یه‌كێك له‌و مردووه‌ زیندوانه‌ سه‌ری ده‌رده‌هێنا و ده‌هاته‌ ده‌ره‌وه‌، ده‌تگوت ئیسرافیل نیمچه‌ نه‌فخێكی به‌ سوڕه‌كه‌یدا كردووه‌ و ئه‌و كه‌ڕه‌نایه‌ش ته‌نها ئه‌و نه‌غمه‌یه‌ی ده‌ركردووه‌ كه‌ مردووه‌كان به‌خه‌به‌ر دێنێته‌وه‌.

سه‌رێكم هه‌ڵبڕی، له‌ ئاسمانیشدا كه‌لێنێك درووستببوو، په‌یتا په‌یتا مۆته‌كه‌ و ڕوحی باڵدار كه‌ هێشتا لاشه‌یه‌كیان پێنه‌به‌خشرابوو تا بیكه‌نه‌ مه‌سكه‌نی خۆیان، لێوه‌ی داخڵی ئه‌م دیوه‌ی بوون ده‌بوون، ده‌روازه‌یه‌كبوو له‌ نێوان مه‌له‌كوت و دونیای به‌نیاده‌مدا. ترساو له‌و دیمه‌نه‌، به‌ بێده‌نگی له‌ گۆڕستانه‌كه‌ دوور كه‌وتمه‌وه‌، وابزانم ئه‌وانیش هه‌ستیان به‌ بوونی من نه‌كردبوو.

دكتۆر به‌ ده‌ستخه‌ته‌ ناڕێكه‌كه‌ی هه‌ندێك مولاحه‌زه‌ی له‌ ده‌فته‌ره‌كه‌ی به‌رده‌میدا نووسی و سه‌یرێكی كردم، به‌ ده‌نگێكی خاڵی له‌ هه‌ست گوتی: “به‌رده‌وام به‌”.

ئه‌ماره‌ته‌كه‌ی ئێمه‌ دوو شاهێزی حوكمڕان به‌ڕێوه‌یان ده‌برد، هه‌ریه‌كیان خاوه‌ن ئه‌میر و داموده‌زگا و شێوازی ئیداریی مه‌خسووس به‌ خۆیان بوون، سه‌ر له‌ به‌یانی ئه‌و ڕۆژه‌، به‌ مه‌به‌ستی ده‌ستنیشانكردنی دوو پاشا و وه‌زیر و ڕاوێژكاره‌كانیان، قه‌راربوو ڕاپرسیه‌كی گه‌وره‌ له‌ سه‌رانسه‌ری مه‌مله‌كه‌تدا به‌ڕێوه‌ بچێت، به‌ڵام ئه‌مه‌ ئه‌وه‌ڵ جار نه‌بوو ڕاپرسی له‌و جۆره‌ ئه‌نجام بده‌ن، پێشتریش چه‌ند جارێك شتی وایان كردبوو. كاتێك به‌ رێكه‌وت ئه‌نجامی ڕاپرسیه‌كانی پێشووم هاته‌وه‌ یاد، له‌گه‌ڵیدا ته‌فسیرێكیشم بۆ ئه‌و دیمه‌نانه‌ی ئه‌و شه‌وه‌ لا گه‌ڵاڵه‌ بوو، چونكه‌ دیارده‌یه‌كی سه‌یر پاش هه‌موو ڕاپرسیه‌كی ئه‌و دوو هێزه‌ خۆی دووباره‌ ده‌كرده‌وه‌، جگه‌ له‌وه‌ی هه‌میشه‌ هه‌مان پاشا و ده‌سته‌ی به‌ڕێوه‌بردن هه‌ڵده‌بژێردرانه‌وه‌، هه‌موو جارێك ژماره‌ی به‌شداربوانی ڕاپرسیه‌كه‌ زۆر زیاتر ده‌رده‌چوون له‌ ژماره‌ی ڕاسته‌قینه‌ی خه‌ڵكه‌كه‌، ئه‌و ژماره‌ زیاده‌یه‌ش هه‌میشه‌ ڕایه‌كه‌ی له‌ به‌رژه‌وه‌ندی پاشاكاندا بوو.

ته‌بیبم ئانیشكی خسته‌ سه‌ر مێزه‌كه‌ی و ده‌ستی خسته‌ ژێر چه‌نه‌ی، به‌ تۆنێكی بێباكانه‌وه‌ گوتی: “سه‌یره‌”.

به‌رده‌وامبووم له‌ ڕیوایه‌تكاریی:

ئیتر له‌به‌ر هۆكارگه‌لێكی زۆر، ئه‌و شه‌وه‌ بڕیاری جێهێشتنی ئه‌ماره‌ته‌كه‌م دا، گه‌ر له‌و سجنه‌ هه‌ڵنه‌هاتبام ده‌مردم. لێره‌ كه‌ باسی مه‌نزه‌ری ئه‌و شه‌وه‌ بۆ هه‌ركه‌سێك ده‌كه‌م، ڕاسته‌وڕاست به‌ بێ هیچ لێكدانه‌وه‌یه‌ك پێم ده‌ڵێت: “شێتبوویت، واهیمه‌یت، هێنده‌ بیر مه‌كه‌ره‌وه‌”.  دوای هاتنیشم بۆ ئه‌م كیشوه‌ره‌، كاتێك له‌ ڕۆژنامه‌یه‌كدا ده‌رباره‌ی تۆ و سروشتی كاره‌كه‌تم خوێنده‌وه‌، بڕیارم دا سه‌ردانی جه‌نابت بكه‌م، هه‌رچه‌نده‌ بوونی جۆره‌ دكتۆرێك كه‌ ده‌روون بپشكنێت و نه‌خۆشیه‌كانی بدۆزێته‌وه‌، له‌م وڵاته‌دا شتێكی تا ڕاده‌یه‌ك نوێیه‌، ئه‌وه‌ له‌ ناوچه‌ی ئێمه‌ باوه‌ڕناكه‌م هه‌ر بوونیشی هه‌بێت، چونكه‌ ئه‌وه‌ی ئێوه‌ پێیده‌ڵێن ده‌روون شێواو یان توشبوو به‌ نه‌خۆشی ده‌روونی، لای ئێمه‌ پێی ده‌گوترێت شێت. ده‌زانی شێت كێیه‌؟ لای ئێمه‌ شێت كه‌سێكه‌ به‌ كۆڵاناندا ڕاده‌كات و هاوار ده‌كات و به‌قسه‌ی كه‌س ناكات، لای ئێمه‌ شێت ئه‌و كه‌سه‌یه‌ كه‌ شتێك ده‌ڵێت، ئه‌وانی تر نایڵێن، به‌ بێ ئه‌وه‌ی له‌خۆمان بپرسین ئه‌م زه‌لامه‌ بۆ شێتی هه‌ڵبژاردووه‌؟ ئاخر شێتیی چییه‌ و چۆن پێی ده‌گه‌یت؟

دكتۆر سه‌یرێكی سه‌عاته‌كه‌ی كرد و به‌ خه‌نده‌یه‌كه‌وه‌، كه‌ من به‌ سناعییم ده‌زانی، گوتی:”كاك ئارام، كاتی یه‌كه‌م دانیشتنمان ته‌واو بوو”

ته‌وقه‌یه‌ك و خوداحافیزیه‌كی ڕه‌فیقانه‌ی له‌گه‌ڵدا كردم و له‌ ژووره‌كه‌ی هاتمه‌ ده‌ره‌وه‌.

دوێنێ یه‌كه‌م دیدارم له‌گه‌ڵ دكتۆری نه‌فسییدا به‌م شێوه‌یه‌ به‌ڕێچوو، ئیدی نازانم، ئه‌وه‌ی ئه‌و شه‌وه‌ دونیا نیشانی منی دا حه‌قیقه‌ت بوو یان وه‌هم یان چی. نازانم من ڕاست ده‌كه‌م، یان ئه‌وانه‌ی به‌ منیان ده‌گوت شێت، گه‌ر ئه‌وانیش ڕاستبن، من ئاماده‌م شێتێتی له‌خۆم بگرم، چونكه‌ به‌ڕای من شێته‌كان ئاقڵترین مه‌خلوقی دونیان، ئه‌وه‌ ده‌كه‌ن كه‌ ده‌یانه‌وێت بیكه‌ن، یان ڕاستتر بڵێم، ئه‌وه‌ ده‌بن كه‌ ده‌یانه‌وێت ببن، ئاخر مرۆڤ وا ده‌زانێت كه‌ تێكه‌ڵه‌یه‌كه‌ له‌ ئاژه‌ڵ و فریشته‌، به‌ڵام هه‌رگیز ناتوانێت فریشته‌ بێت و زۆر به‌ ئاسانیش ده‌توانێت ئاژه‌ڵبێت، شێته‌كانیش ده‌مێكه‌ دركیان به‌مه‌ كردووه‌ و وازیان له‌ خه‌ونی فریشته‌بوون هێناوه‌.

هاوڕێ ده‌ستم ماندوو بووه‌ و هیچی واشم نه‌ماوه‌ له‌م نامه‌یه‌دا بۆتی بنووسم، هیوادارم ئێستا ژیان لای ئێوه‌ باشتربووبێت، هیوادارم خۆشتان له‌گه‌ڵ یه‌كتریدا باشتر بووبن.

له‌بری من تێر تێر دار و دیواری ماڵه‌كه‌مان ماچ بكه‌، به‌ڵام تكایه‌ مه‌چۆ به‌لای ژووره‌كه‌مدا.

ئارامم، قابیل گیان…

(نه‌وزاد… ئه‌و كوڕه‌ی فه‌رازی ناسی)

–           بۆت نییه‌ بێیته‌ ئه‌م دیوه‌وه‌، چی ده‌كه‌یت لێره‌؟ ئاده‌ی ناسنامه‌كه‌ت.

گه‌رووم هێند وشك بوو بوو نه‌مده‌توانی وه‌ڵامی بده‌مه‌وه‌، به‌ ملوانی كراسه‌كه‌م كه‌مێك بارم به‌سه‌ر لێومه‌وه‌ سڕی، له‌پڕ باڕه‌یه‌كی به‌هێز دایچڵه‌كاندم و ڕیتمی هه‌ناسه‌كانمی تێكشكاند، به‌ كۆڵێَك ترسه‌وه‌ ڕووم له‌ پاسه‌وانه‌كه‌ وه‌رگێڕا و ئاوڕێكم بۆ دواوه‌ دایه‌وه‌. نه‌ده‌مزانی له‌تاو كامیان هاوار بكه‌م، تیژی ئه‌و هه‌تاوه‌ی كه‌ وه‌ختبوو ده‌مار به‌ ده‌ماری تۆڕی چاومی ده‌قرتاند، یان سامناكی و قێزه‌وه‌نی ئه‌و دیمه‌نه‌ی كاتێك دوای ڕاهاتنی چاوم له‌گه‌ڵ ئه‌و خۆره‌ی، كه‌ ده‌تگوت دوێنێ شه‌و زیاد له‌ پێویست هایدرۆجینی خواردووه‌ته‌وه‌، خۆی كێشا به‌ دیده‌مدا. لاشه‌یه‌كی باڵداری زه‌به‌لاح، له‌سه‌ر چوار پێی باریك به‌ دووچاوی بچووكه‌وه‌ سه‌یری ده‌كردم. به‌هۆی لووته‌ درێژه‌ فیلئاساكه‌ی و جه‌سته‌ به‌رازسیفه‌ته‌كه‌یه‌وه‌، من ناوم نا فه‌راز.له‌ناو دۆڵێكدا كه‌ خودا ده‌زانێت سه‌ر به‌ كام نهۆمی دۆزه‌خبوو، بارته‌قای درێژی شه‌قامێكی چه‌ور و پۆخڵ كه‌ ته‌نانه‌ت هه‌واش له‌تاو بۆنه‌ پیسه‌كه‌ی ده‌له‌رزی، فه‌رازه‌كان ڕیزبووبوون تا بپشكنرێن و دواتر له‌سه‌ر سه‌كۆیه‌كی ئاسنینه‌وه‌ ڕووه‌و ئه‌و ڕووگه‌یه‌ بفڕن كه‌ پاسه‌وانه‌كه‌ش بۆی نه‌بوو پێ بخاته‌ سنووریه‌وه‌. به‌ره‌ به‌ره‌ تینوێتیه‌كی كوشنده‌ جێی به‌ ترسه‌كه‌م ده‌گرته‌وه‌، خۆشبه‌ختانه‌ نزیك سه‌كۆیه‌كی تر مه‌تاره‌یه‌ك ئاوم به‌دی كرد، به‌له‌ز خۆمم پێ گه‌یاند و سه‌ره‌كه‌یم بادا، خه‌ریكبووم هه‌ڵیقووڕێنم، ده‌نگێكی به‌رز هاواری كرد:”لاچۆ!”، ویستم گوێی پێ نه‌ده‌م و ئاوه‌كه‌م بخۆمه‌وه‌، له‌پڕ كه‌سێك پاڵێكی پێوه‌نام و له‌ سه‌كۆكه‌ دووری خستمه‌وه‌، فه‌رازێك نیشته‌وه‌ و منیش مه‌تاره‌كه‌م له‌ده‌ست كه‌وته‌ خواره‌وه‌، دانه‌ویم تا هه‌ڵیبگرمه‌وه‌، له‌ناكاو دونیا ده‌ستی كرد به‌ سوڕانه‌وه‌، دوو جۆگه‌ په‌لكه‌زێڕینه‌ له‌به‌رپێمدا ده‌كشان و هه‌ستم ده‌كرد ده‌موچاوم ته‌ڕ ده‌بێت، له‌پڕ له‌ شوێنی خۆمدا به‌ بێ ئه‌وه‌ی ده‌وروبه‌رم بجووڵێت، ده‌كه‌وتمه‌ خواره‌وه‌.

به‌ده‌م له‌رزه‌وه‌ خه‌به‌رم بووه‌وه‌، سه‌رینه‌كه‌مم به‌ فرمێسك ته‌ڕ كردبوو. دوونیا سه‌یر بێده‌نگبوو، له‌ پێخه‌فه‌كه‌م هه‌ستام و له‌ په‌نجه‌ره‌كه‌وه‌ سه‌یرێكی ده‌ره‌وه‌م كرد، ئینجا ترس به‌ ته‌واوی زه‌فه‌ری پێ بردم، چونكه‌ له‌ودیو په‌نجه‌ره‌كه‌وه‌ جگه‌ له‌ ده‌ریایه‌ك له‌ زوڵمه‌ت هیچی ترم به‌دی نه‌ده‌كرد. من هه‌رگیز تاریكیم به‌ شوێنێكی به‌تاڵ و بێده‌نگ نه‌زانیوه‌، هه‌رگیز له‌ تاریكیدا ته‌نها نه‌بووم، قه‌ت به‌ ته‌نها له‌به‌ر ئاوێنه‌یه‌ك ڕانه‌وه‌ستاوم؛ تاریكی لای من شانۆیه‌كه‌ هه‌میشه‌ مه‌خلوقگه‌لێكی نامۆ خۆیانی لێوه‌ نمایش ده‌كه‌ن، ئاوێنه‌كان په‌نجه‌ره‌یه‌كن كه‌ من ناتوانم ئه‌ودیویان ببینم، به‌ڵام كێ له‌ودیو ئه‌و شانۆ و په‌نجه‌رانه‌وه‌ ته‌ماشام ده‌كات، نازانم. ئاخر ئه‌و شه‌وه‌ش نه‌ده‌كرا مه‌له‌وانێك له‌و ده‌ریایه‌دا بوونی نه‌بێت، چۆن گوێم له‌ هه‌ناسه‌ی كه‌سیان نییه‌؟ بۆ هه‌ست به‌ هیچ وجوودێك ناكه‌م له‌ناو ئه‌و تاریكیه‌دا؟ بۆ یه‌كه‌مجار له‌ ژیانمدا، هه‌ستم ده‌كرد ته‌نهام، هه‌ستم ده‌كرد هیچ چاوێكم له‌سه‌ر نییه‌، هه‌ناسه‌ی هیچ مه‌خلوقێك له‌پشته‌وه‌ به‌ر شان و ملم نه‌ده‌كه‌وت.

ئێستا كه‌ ئه‌م نامه‌یه‌ بۆ تۆ ده‌نووسم، بیر له‌ قومه‌ به‌خوڕه‌كانی باوكم ده‌كه‌مه‌وه‌، كه‌ چه‌ند ساڵێك له‌مه‌وبه‌ر له‌ئێواره‌یه‌كی ساردی زستاندا، له‌تاو لێو قڵیشان و ده‌م وشكبوون ده‌یدا له‌ سوراحیه‌ زه‌ردباوه‌كه‌ی به‌رده‌ستی. كه‌ منداڵ بووم باوكم زوو زوو ده‌ستی ده‌گرتم و ده‌یبردم بۆ پیاسه‌، به‌ڵام نیوه‌ڕۆی ئه‌و ڕۆژه‌ چووینه‌ گه‌ڕه‌كێكی كۆنه‌وه‌ كه‌ من له‌ هه‌موو ژیانمدا نه‌مدیبوو. باوكم ئه‌و گه‌ڕه‌كه‌ی به‌ چۆڵ ده‌زانی، به‌ڵام من له‌ ده‌هلیزه‌كانیدا ده‌یان و ده‌یان ڕوحی غه‌مگینم به‌دیده‌كرد، پیره‌ گه‌ڕه‌كێك بوو كه‌ به‌ خانووه‌ دێرین و دیواره‌ گڵه‌كانیدا دیاربوو زیاتر له‌ سه‌رده‌مێكی دیوه‌، ئه‌و غوباره‌ی كه‌ با له‌وێ هه‌ڵیده‌سوڕاند بۆنی سه‌رده‌مێكی تری لێ ده‌هات. گه‌یشتینه‌ به‌رده‌م خانوویه‌ك كه‌ یه‌ك په‌نجه‌ره‌ی هه‌بوو، ئه‌و په‌نجه‌ره‌یه‌ش دوو داری ئه‌ستووری به‌سه‌ردا داكووترابوو تا هیچ كه‌سێك نه‌توانێت لێوه‌ی بێته‌ ده‌ره‌وه‌، پێده‌چوو ئه‌و ژووره‌ ڕۆڵی زیندانێكی گێڕابێت له‌ ماڵه‌كه‌دا. باوكم له‌وبه‌ره‌وه‌ منی دانیشاند، به‌ تۆنی نا ئاسایی ده‌نگی و ئیقاعی شپرزه‌ی هه‌ناسه‌كانیدا ده‌متوانی هه‌ست بكه‌م كه‌ ته‌واو دڵی پڕه‌، چووه‌ ئه‌وبه‌ره‌وه‌ و ده‌ستی كرد به‌ ماچكردنی دار و دیواری ماڵه‌كه‌، جار جار نیگای ده‌كه‌وته‌ سه‌ر په‌نجه‌ره‌كه‌ و ده‌یدایه‌ پڕمه‌ی گریان، به‌ڵام كه‌ منی بیرده‌كه‌وته‌وه‌ هه‌رچۆنێكبێت گه‌رووی قه‌تیس ده‌كرد و فرمێسكه‌كانی هه‌ڵده‌لووشیه‌وه‌، ئینجا ده‌ستی ده‌كرده‌وه‌ به‌ ماچكردنی دار و دیواری ئه‌و ماڵه‌. كه‌ گه‌یشتینه‌ ماڵه‌وه‌ باوكم هیچ قسه‌ی پێ نه‌ده‌كرا، خێرا سوراحیه‌كی پڕكرد له‌ ئاو و ده‌ستی كرد به‌ خواردنه‌وه‌ی، به‌تاڵی كرد و دیسان سوراحیه‌كه‌ی پڕكرده‌وه‌، بردی له‌ حه‌وشه‌ له‌به‌رده‌م خۆیدا داینا و و بێده‌نگ و تاساو لێی دانیشت. هه‌ستم ده‌كرد به‌ جه‌سته‌ وجوودی لێره‌یه‌ و به‌ ڕوح و ئاگایی چه‌ند سه‌رده‌مێك گه‌ڕاوه‌ته‌وه‌ دواوه‌. هه‌ندێك كات جورئه‌تێكی مه‌زنت ده‌وێت تا بتوانیت ئاوڕ له‌ ڕابردووی خۆت بده‌یته‌وه‌، ڕابردوو چه‌ند تراژیدی و چه‌ند سه‌ختیش بێت، هه‌رگیز ناتوانیت خۆتی لێ بێبه‌ری بكه‌یت، هه‌رگیز ناتوانیت ته‌پوتۆزی ڕابردوو به‌سه‌ر جه‌سته‌ی ئێستا و داهاتووه‌وه‌ دابته‌كێنیت، من وا هه‌ست ده‌كه‌م باوكیشم له‌و جۆره‌ مرۆڤانه‌یه‌ كه‌ به‌شێك له‌ بوونی خۆی له‌ ڕابردوودا ناشتووه‌، شتێك هه‌یه‌ له‌ یادگاری مه‌زنتر باوكم به‌ ڕابردووه‌وه‌ ده‌به‌ستێته‌وه‌، شتێك هه‌یه‌ ئه‌شكه‌نجه‌ی باوكم ده‌دات له‌ ڕابردوودا. من نه‌عله‌كانم داكه‌ند و ده‌رگا دارینه‌ بچووكه‌كه‌م كرده‌وه‌، ده‌ستم گرت به‌ محاجه‌ره‌ ته‌خته‌كه‌وه‌ و به‌ پێی خاوسی به‌ قادرمه‌كاندا سه‌ركه‌وتم بۆ ژووره‌كه‌ی خۆم، هه‌میشه‌ حه‌زم ده‌كرد به‌ پێی خاوسی به‌ سه‌ر قادرمه‌كاندا بڕۆم، چێژێكی سه‌یرم ده‌چه‌شت كاتێك بنی پێم ده‌چووه‌ نێو ورده‌ چاڵی ناو كۆنكرێتی قادرمه‌كانه‌وه‌.

له‌به‌ر په‌نجه‌ره‌كه‌ لاچووم و له‌ ژووره‌كه‌م چوومه‌ ده‌ره‌وه‌، ده‌ستم به‌ محاجه‌ره‌ ته‌خته‌كه‌وه‌ گرت و به‌پێی خاوسی به‌ قادرمه‌كاندا چوومه‌ خواره‌وه‌، ده‌رگا دارینه‌ بچووكه‌كه‌م كرده‌وه‌ و چووم له‌ سووراحیه‌ زه‌ردباوه‌كه‌ی ژووره‌وه‌ تێر ئاوم خوارده‌وه‌. باوكیشم هێشتا نه‌خه‌وتبوو، یان ڕه‌نگه‌ ئه‌ویش خه‌به‌ری بووبێته‌وه‌، ئێ خۆت ده‌زانیت پیریه‌ و هه‌زار ده‌ردی هه‌یه‌ و یه‌كێكیشیان كه‌م خه‌ویه‌، چووم سه‌یرێكی دایكمم كرد، ئه‌و له‌ جێگاكه‌ی خۆیدا خه‌وتبوو، تا چووم بۆ ته‌والێت و ده‌ستم شۆرد دیسان تینووم بووبووه‌وه‌، چووم دیسان نه‌ختێك ئاوم خوارده‌وه‌، له‌پڕ ته‌په‌یه‌ك له‌ حه‌وشه‌وه‌ هات كه‌ له‌ ده‌نگی پێكانی پشیله‌ نه‌ده‌چوو، وه‌ك بڵیت شتێكی گه‌وره‌ له‌ به‌رزیه‌وه‌ خۆی هه‌ڵدابێته‌ خواره‌وه‌، ڕاسته‌وخۆ فه‌رازم بیركه‌وته‌وه‌، ئه‌مجاره‌یان باوكیشم له‌وێ نه‌مابوو، مه‌علووم ئه‌ویش چووبووه‌ جێگاوه‌، هه‌ر ده‌بوا به‌ قادرمه‌كاندا بچمه‌وه‌ سه‌ره‌وه‌، ئیدی به‌خۆمم گوت هه‌رچیه‌كبێت هه‌ر چاوم پێی ده‌كه‌وێت. كه‌ گه‌ڕامه‌وه‌ حه‌وشه‌ هیچی وام به‌دی نه‌كرد، گه‌یشتمه‌ به‌رده‌م ده‌رگاكه‌ و له‌شوێنی خۆمدا چه‌قیم، خۆی بوو، هه‌مان بۆگه‌ن كه‌ وای لێده‌كردم له‌تاو خورانی لووتم هاواربكه‌م، ئاوڕێكم دایه‌وه‌ بۆ دواوه‌، فه‌رازێك به‌ ته‌نكی نه‌وته‌كه‌ماندا هه‌ڵزنابوو و به‌ لووته‌ درێژه‌كه‌ی دوا دڵۆپی نه‌وته‌كه‌ی هه‌ڵلووشی، كاری خۆی ته‌واو كرد و به‌بێ هیچ جووڵه‌یه‌كی زیاده‌ هاته‌ ناوه‌ڕاستی حه‌وشه‌كه‌وه‌، سه‌یرێكی منی كرد و وه‌ك ئه‌وه‌ی نه‌بم، وه‌ك ئه‌وه‌ی تارماییه‌ك بم، فه‌رامۆشی كردم و هه‌ڵفڕی.

كاتێك به‌ڕێكه‌وت نامه‌كه‌ی تۆم له‌ كتێبخانه‌ كۆنه‌كه‌ی باوكمدا دۆزیه‌وه‌، ته‌واو جێده‌ستی زه‌مه‌نی پێوه‌ دیاربوو و تا دوا دێڕی نامه‌كه‌شم نه‌خوێنده‌وه‌ نه‌متوانی ته‌فسیری ڕه‌فتاری ئه‌و نیوه‌ڕۆیه‌ی باوكم بكه‌م. كاك ئارام، جگه‌ له‌وه‌ی تۆ هاوڕێی كۆنی باوكمی، من واهه‌ست ده‌كه‌م هێڵێك هه‌یه‌ من و تۆ به‌ یه‌كه‌وه‌ ده‌به‌ستێته‌وه‌، تۆ ئه‌وشه‌وه‌ دونیات بینی، من به‌ درێژایی ژیانم دونیام دیوه‌، به‌ تۆیان ده‌گوت شێت و به‌ منیش ده‌ڵێن شێت، تۆ نه‌تده‌زانی چۆن باسی مردووه‌ زیندووه‌كان و ڕوحه‌ باڵداره‌كان بۆ خه‌ڵكی بكه‌یت، منیش ناتوانم خه‌ڵكی له‌و مه‌خلوقه‌ زوڵمه‌تنشین و ئاوێنه‌نشینانه‌ ئاگادار بكه‌مه‌وه‌، به‌ڵام هه‌ر ده‌بێت ڕۆژێك له‌ده‌ستیان هه‌ڵبێم. ئه‌م فه‌رازانه‌ ڕۆژێك خۆشمان هه‌ڵده‌لووشن و لێی هه‌ڵده‌فڕن، نازانم بۆ كوێی ده‌به‌ن و ناشمه‌وێت بزانم، ناشزانم بۆچی من ئێستا ئه‌م نامه‌یه‌ ده‌نووسم، ناشزانم كه‌ تۆ ئێستا ماوی یان مردوویت، نازانم ئێستا له‌ قه‌راغی فیرده‌وس دانیشتووی یان له‌ قووڵایی دۆزه‌خ زوغاو ده‌خۆیته‌وه‌، بۆیه‌ گه‌ر ناوت ئارام نییه‌، تكایه‌ باوه‌ڕ به‌ هیچكام له‌م قسانه‌ مه‌كه‌.

نه‌وزاد…

(شێتی ئه‌ودیو په‌نجه‌ره‌كه‌)

“ده‌گێڕنه‌وه‌ كه‌ له‌ ڕۆژگارێكی دێریندا، له‌ناو خانوێكی كۆنی دیوار گڵیندا، خێزانێك ژیاون كه‌ كوڕێكی ده‌روون شێواویان هه‌بووه‌ به‌ ناوی هابیله‌وه‌، ژوورێكیان له‌ ماڵه‌كه‌دا بۆ ڕه‌خساندووه‌ و له‌به‌ر ڕه‌فتاره‌ نائاساییه‌كانی له‌و ژووره‌دا به‌ندیان كردووه‌، هه‌ڵبه‌ته‌ ئه‌و ژوره‌ش له‌ په‌نجه‌ره‌یه‌كی كه‌تیبه‌كراوه‌وه‌ ڕووناكی و هه‌وای وه‌رگرتووه‌. نه‌خۆشه‌كه‌مان هاوڕێیه‌كی نزیكی هه‌بووه‌ كه‌ ڕۆژانه‌ هاتووه‌ بۆلای و له‌ودیو په‌نجه‌ره‌كه‌وه‌ قسه‌ی له‌گه‌ڵ كردووه‌، چه‌ندین سه‌عاتیان له‌ به‌راوردكردنی ئه‌و دوو دونیا جیاوازه‌دا به‌سه‌ربردووه‌ كه‌ هه‌ر یه‌كیان تیایدا ژیاون. ڕۆژێكیان هابیل داوای یارمه‌تی له‌ هاوڕێ له‌مێژینه‌كه‌ی ده‌كات بۆ هه‌ڵهاتن له‌ زیندانه‌كه‌ی، ئیدی هاوڕێكه‌شی هه‌رچۆنێكبێت دێته‌ ژێر بار و ده‌رگا بۆ هابیل ده‌كاته‌وه‌ و له‌و ڕۆژه‌وه‌ هیچ كه‌سێك هابیل نابینێته‌وه‌. ئه‌وه‌ی جێی سه‌رنجبێت، سه‌رله‌به‌یانی ڕۆژی دواتر باوك و دایكێك و منداڵێكی مه‌لۆتكه‌ به‌ كوژراوی له‌ گۆڕستانێكی نزیك له‌ ماڵی هابیله‌وه‌ ده‌دۆزرێنه‌وه‌. من له‌م لێكۆڵینه‌وه‌یه‌دا دۆخی ده‌روونی و ڕه‌فتاره‌كانی هابیل ده‌كه‌مه‌ سامپڵیك و…”

دوێنێ شه‌و لێكۆڵینه‌وه‌كه‌مم ته‌واوكرد، تا ڕاده‌یه‌كیش دڵم پێی خۆشه‌، گه‌ر میزاجی لیژنه‌كه‌ش باشبێت دڵنیام سه‌ركه‌وتوو ده‌بم. له‌م وڵاته‌دا ده‌بێت به‌دوای خه‌ڵكی ڕووخۆشدا بگه‌ڕێیت نه‌ك زیره‌ك، ڕۆژه‌كه‌یان باشبووبێت كارت ته‌واوه‌، بچووكترین گرژیشت له‌ روخساریاندا به‌دی كرد له‌به‌رچاویان ونببه‌ و ڕۆژێكی تر بچۆره‌وه‌ .زۆربه‌ی ئه‌مانه‌ی لای ئێمه‌ش منداڵێكیان پێ ژیرناكرێته‌وه‌ و هه‌ریه‌كه‌یان فرۆیدێكن، گه‌ر به‌ مامۆستاش بانگیان بكه‌ین  لێمان لالووت ده‌بن، هه‌ر ئه‌م ساڵه‌ و ڕزگارم ده‌بێت له‌ جه‌هلكۆ.

بوون به‌ ده‌روونناس هه‌میشه‌ گه‌وره‌ترین ئاواتی من بووه‌، وه‌ك خه‌ڵكانی تریش پاڵنه‌ره‌كه‌ی ناگێڕمه‌وه‌ بۆ حه‌زی خزمه‌تگه‌یاندن به‌ كۆمه‌ڵگا و ئه‌م توڕڕه‌هاته‌ بریقه‌دارانه‌، من ته‌نها له‌به‌ر عه‌شقم بۆ ئه‌و مه‌خلوقانه‌ ده‌بمه‌ ده‌روونناس، من نامه‌وێت هه‌وڵبده‌م چاره‌سه‌ریان بكه‌م یان له‌و دونیایه‌ی خۆیاندا ده‌ریان بهێنم، ته‌نها ده‌مه‌وێت بیانناسم، ئاشنایان ببم. ته‌واوی ژیانم له‌ هه‌وڵی دۆزینه‌وه‌ی ئه‌و هێڵه‌دا بووم كه‌ بلیمه‌تیی به‌ شێتێتیه‌وه‌ ده‌به‌ستێته‌وه‌، به‌ڵام بۆم ده‌ركه‌وت ئه‌وه‌ی له‌ نێوان شێته‌كان و بلیمه‌ته‌كاندا هه‌یه‌ جیاوازییه‌، نه‌ك لێكچوون؛ بلیمه‌ته‌كان ئینسانی ترسنۆكن، شێته‌كان بلیمه‌تی بوێرن، بلیمه‌ته‌كان ده‌ڵێن با سیستم تێكبشكێنین، شێته‌كان تف له‌ سیستم ده‌كه‌ن، میز ده‌كه‌ن به‌ سیستمدا؛ بلیمه‌ته‌كان گڕوو بۆ ئازادی ده‌گرن، شێته‌كان هه‌ر ڕۆژه‌ی له‌ ئاسمانێكدا ده‌فڕن. هه‌ن داوای گه‌ڕانه‌وه‌ بۆ سروشت ده‌كه‌ن، ئێ كاممان له‌ شێته‌كان زیاتر له‌ناو سروشتداین؟ هاوڕێ، شێته‌كان له‌مێژه‌ به‌ كه‌ماڵ گه‌یشتوون، ئاخر ئێمه‌ ته‌نانه‌ت به‌ هه‌ڵه‌ له‌ خودی كه‌ماڵیش گه‌یشتووین. هه‌ڵه‌ی ئێمه‌ له‌وێدایه‌ كه‌ واده‌زانین كه‌ماڵ لێوانلێوبوونێكی موتڵه‌قه‌ له‌ هه‌موو سیفاته‌ جوانه‌كان، به‌ڵام ناكرێت كه‌ماڵ له‌ هه‌موو لایه‌نه‌كانه‌وه‌ به‌ده‌ست بهێنین، ناتوانین له‌ هه‌مان كاتدا بگه‌ین به‌ كه‌ماڵی ڕوخسار و كه‌ماڵی فیكریش. من وا هه‌ست ده‌كه‌م ئه‌و به‌خته‌وه‌ره‌ مه‌لعونانه‌ش جۆرێك له‌ كه‌ماڵیان دۆزیوه‌ته‌وه‌ كه‌ ئێمه‌ دركی پێناكه‌ین. به‌ڵی به‌خته‌وه‌رن، ئاخر نرخی به‌خته‌وه‌ری له‌ نه‌وت زیاتر به‌رز و نزم ده‌كات، لای پیاوێكی پیری ده‌وڵه‌مه‌ند مزگێنی ده‌ ساڵی زیاده‌ له‌ ژیان به‌ له‌شساغی لووتكه‌ی به‌خته‌وه‌ریه‌، بۆ نه‌خۆشێكیش به‌خته‌وه‌ری ته‌نها بریتییه‌ له‌ چاكبوونه‌وه‌ و هه‌ندێك جاریش خودی مه‌رگ ده‌بێته‌ مایه‌ی به‌خته‌وه‌ربوون، لای عاشقێكیش به‌خته‌وه‌ری بریتییه‌ له‌ گه‌یشتن به‌ مه‌عشوقه‌كه‌ی، به‌ڵام ئه‌م شێتانه‌ به‌جۆرێك ده‌ژین كه‌ ساده‌ترین شت ده‌یانگه‌یه‌نێته‌ ترۆپكی به‌خته‌وه‌ری، بۆ وێنه‌ به‌تانیه‌ك له‌ ڕۆژێكی سه‌رمادا، یان پێنج هه‌زار دینار بۆ نانی نیوه‌ڕۆیان، یان ده‌شێت به‌خته‌وه‌ریان له‌ناو شوشه‌یه‌ك كۆلای سارددا بێت له‌ نیوه‌ڕۆیه‌كی گه‌رمی هاویندا.

ئه‌وه‌ باسی نه‌وتیشم كرد، زۆپاكه‌ نه‌وتی تێدا نه‌ماوه‌و و دایكیشم هێند بۆڵاندی نازانم دوو دێڕ پێشتر چیم نووسیوه‌، به‌قسه‌ی نه‌كه‌م نایبڕێته‌وه‌ و ناهێڵێت بنووسم، ناشزانم بۆ له‌پڕ دونیا وا بێده‌نگ و خامۆش بووه‌…

تانكیه‌كه‌مان خاڵیه‌ له‌ نه‌وت! سه‌یره‌، من دڵنیام به‌شی چه‌ند مانگێكی تێدابوو. جگه‌ له‌م بێده‌نگییه‌ قورسه‌ و بۆگه‌نێكی سه‌یر له‌ حه‌وشه‌، هیچی نا ئاسایی له‌گۆڕێ نییه‌. ده‌ی ئه‌وه‌ له‌گه‌ڵ ئه‌م ئیمه‌یڵه‌دا ده‌قی لێكۆڵینه‌وه‌كه‌شم ده‌نێرم، چاوه‌ڕوانی بۆچوونه‌كانتم.

(چیرۆكی ناو تازێخانه‌كه‌)

“زۆر له‌ ده‌رگامدا به‌ڵام كه‌س لێی نه‌كردمه‌وه‌، ناچار به‌سه‌ر دیواره‌كه‌دا چوومه‌ ئه‌ودیوه‌وه‌. ئه‌و خانووه‌ هه‌رگیز وه‌ها بێده‌نگیه‌كی به‌خۆیه‌وه‌ نه‌دیبوو، نه‌ ده‌نگی ڕادیۆكه‌ی كاك نیزام ده‌هات، نه‌ ده‌نگی گریان و پاڕانه‌وه‌ی پورم و نه‌ ناڵه‌ و وڕێنه‌كانی نه‌وزادیش. بانگێكم لێ كردن و كه‌س وه‌ڵامی نه‌بوو، بۆیه‌ به‌قادرمه‌كاندا سه‌ركه‌وتم بۆ ژووره‌كه‌ی نه‌وزاد، به‌ڵام كه‌سی لێ نه‌بوو. نه‌وزاد هه‌فته‌ی دووجار بۆی هه‌بوو بچێته‌ ده‌ره‌وه‌، هه‌ر له‌ منداڵیه‌وه‌ وایان ڕاهێنابوو كه‌ له‌ هه‌فته‌یه‌كدا دووجار كاك نیزام بیبات بۆ پیاسه‌، ته‌نها بۆ ئه‌وه‌ی ته‌واو له‌ جیهانی ده‌ره‌وه‌ دانه‌بڕێت، گوتم ڕه‌نگه‌ ئه‌مڕۆش یه‌كێك بێت له‌و دوو ڕۆژه‌، هاتمه‌وه‌ خواره‌وه‌ و له‌ حه‌وشه‌كه‌ له‌ به‌رپێمدا دوو كاغه‌زم دۆزیه‌وه‌ كه‌ یه‌كێكیان دوو په‌ڵه‌ی بچووكی پێوه‌بوو. من ئینسانێكی تا بڵێی ڕه‌شبینم، هه‌رگیز باوه‌ڕم به‌ خودفریودان و دڵ له‌ دڵ نه‌دان و گه‌شبینیی نییه‌، ئێ كاكی من گه‌شبینیی چییه‌ جگه‌ له‌ خۆهه‌ڵخه‌ڵه‌تاندنێكی گه‌وجانه‌؟ چییه‌ جگه‌ له‌ په‌رچه‌كرداری بێده‌سه‌ڵاته‌كان له‌ به‌رامبه‌ر فه‌شه‌لدا؟ ئه‌و ڕۆژه‌ش، دوای ئه‌وه‌ی دوونامه‌كه‌م هه‌ڵگرته‌وه‌، به‌ر له‌وه‌ی بچمه‌ ژووره‌وه‌ و ئه‌و گۆمه‌ خوێنه‌ ببینم، هه‌موو خاتیمه‌ خراپه‌كانم له‌ زه‌ینی خۆمدا چه‌پك چه‌پك كردبوو، ئێ تۆ ئاژه‌ڵێك له‌ قاتی سه‌ره‌وه‌ی ماڵه‌كه‌تدا بژی ئاخیره‌تت هه‌ر وا ده‌بێت. چوومه‌ ژووره‌وه‌ و بینیم لاشه‌ی پورم به‌ كراسه‌ له‌ خوێندا خووساوه‌كه‌یه‌وه‌، به‌ سێ چه‌قۆی چه‌قێندراوه‌وه‌ له‌ سكیدا، به‌ دووچاوی ده‌رپۆقیو و ده‌مێكی كراوه‌وه‌، له‌ژووره‌كه‌دا كه‌وتبوو، له‌ولاشه‌وه‌ لاشه‌ی كاك نیزام به‌ نیمچه‌ سه‌ربڕدراوی له‌سه‌ر كورسیه‌ك دانیشتبوو، چه‌قۆیه‌كی خوێناویش له‌ نزیكیه‌وه‌ كه‌وتبوو.”

هه‌فته‌یه‌ك له‌مه‌وپێش ئاكامی هاوڕێم له‌ پرسه‌كه‌ی پوریدا به‌ده‌م گریانه‌وه‌ ئه‌م چیرۆكه‌ی بۆ گێڕامه‌وه‌، ڕاستیه‌كه‌ی من موو به‌ مووی گیانم كه‌وتبووه‌ سه‌ما، ده‌ترسام، له‌ دڵی خۆمدا ده‌مگووت خودا هه‌رگیز وه‌ها دیمه‌نێك نه‌هێنیته‌ پێش چاوی من. هه‌ندێك جار هێنده‌ی بینینی مردن ئه‌شكه‌نجه‌ت ده‌دات، خودی مردنه‌كه‌ش هێنده‌ ئه‌شكه‌نجه‌ت نادات؛ مه‌رگ ڕووداوێكی بێده‌نگ و تێپه‌ڕه‌، به‌ڵام بینینی مه‌رگ ده‌شێت زریكه‌كه‌ی به‌ ده‌یان و ده‌یان ساڵ له‌ یادگه‌تدا نه‌گریسێته‌وه‌.

كاكه‌ من ده‌بێ تاكه‌ی به‌ تۆ بڵێم ئه‌و وه‌همه‌ پووچانه‌ فه‌رامۆش بكه‌، دوونیای شێتی چی و دونیای ئاقڵی چی؟ بۆ له‌ گه‌ڕه‌كی ئێوه‌ چه‌ند دونیا هه‌یه‌؟ بۆ دواجار پێت ده‌ڵێم، هێند توخنی ئه‌و مه‌سه‌لانه‌ مه‌كه‌وه‌، هه‌ندێك جار فیكر ده‌بێته‌ خه‌نجه‌رێك و مێشك و خه‌یاڵدانت ئه‌نجن ئه‌نجن ده‌كات، له‌ دونیای فیكردا هه‌ندێك پنت هه‌ن كه‌ ته‌نها ده‌رگای چوونه‌ ژووره‌وه‌یان هه‌یه‌، هه‌ر هێنده‌ی داخلیسكایته‌ ناویانه‌وه‌، ئیدی هاتنه‌ ده‌ره‌وه‌ت ده‌بێته‌ كرده‌یه‌كی نه‌كرده‌. كه‌ واشت لێ به‌سه‌ر هات ئیدی شتێكت نامێنێت به‌ ناوی ئه‌قڵ، چونكه‌ ئه‌قڵ ته‌نها له‌كاتی ڕه‌هابوونیدا زیندووه‌، هه‌ر كاتێك ئه‌قڵ ملكه‌چی بۆچوون و عه‌قیده‌یه‌كی دیاریكراو بوو ئیدی له‌ ئه‌قڵبوون ده‌كه‌وێت و ده‌بێته‌ ئاله‌تێكی ڕیكخه‌ر و هیچی دی، ده‌بێته‌ سوخره‌كێشێك كه‌ ته‌نها ده‌بێت ئه‌وه‌ جێبه‌جێ بكات كه‌ به‌سه‌ریدا ده‌سه‌پێندرێت. به‌ڕای من زۆربه‌ی شێته‌كانیش قوربانیی ئه‌و جۆره‌ داخلیسكانانه‌ن، به‌بێ بیركردنه‌وه‌ خۆیان هه‌ڵداوه‌ته‌ پنتێكی نامۆوه‌ و نه‌یانتوانیوه‌ ته‌حه‌مولی تیشكی ئه‌و هه‌موو ئیشراقاتانه‌ بكه‌ن كه‌ له‌ ئه‌نجامی بینینی دیوێكی نوێی دونیاوه‌ له‌ مێشكیاندا ڕوویانداوه‌، ئاخر قوورسترین كۆڵ كه‌ له‌ ئه‌ستۆی مرۆڤ بنرێت دونیابینیه‌، دونیابینیی نه‌خۆشیه‌كه‌ تووشت ده‌بێت و هه‌رگیز ناتوانی چاری بكه‌یت، جگه‌ له‌ هاواركردن و قیژاندن هیچی ترت له‌ ده‌سه‌ڵاتدا نابێت، هه‌ست به‌ بوونی عیلله‌تێكی مه‌زن ده‌كه‌یت له‌ مرۆڤایه‌تیدا، به‌ڵام كه‌سیش به‌ هه‌مان شێوه‌ و له‌ هه‌مان مه‌نزووری تۆوه‌ ئه‌و عیلله‌ته‌ نابینێت، ئیدی ئاگاداركردنه‌وه‌ی دونیا له‌و موسیبه‌ته‌ ده‌بێته‌ كارێكی ئه‌سته‌م و تۆش له‌ناختدا ڕۆژ به‌ ڕۆژ خوێنت زیاتر قوڵپ ده‌دات.

ڕێبین گیان جارێ لێكۆڵینه‌وه‌كه‌ت ناخوێنمه‌وه‌، چونكه‌ به‌ته‌مام كۆپیه‌كیشت له‌و دوو نامه‌یه‌ بۆ بنێرم كه‌ ئاكام دۆزیه‌وه‌، دڵنیام لێیان سوودمه‌ند ده‌بیت. بۆ مه‌سه‌له‌ی نه‌وته‌كه‌شتان، بزانه‌ ته‌نكیه‌كه‌ كون نه‌بووه‌ كاكه‌؟

(لێره‌دا خاڵ له‌سه‌ر پیته‌كان داده‌نێم)

وابزانم ئیتر دوای ئه‌م هه‌موو خوێندنه‌وه‌ و هزربزواندنه‌ مافی خۆتانه‌ بزانن چی ده‌خوێننه‌وه‌، سه‌رتاپای ئه‌م ده‌قه‌ لێكۆڵینه‌وه‌یه‌كی منه‌ بۆ به‌شی ده‌روونناسی. من ته‌نها ویستم لێكۆڵینه‌وه‌ له‌و شێوگه‌ وشك و سواوه‌ی خۆی ده‌ربهێنم و به‌رگێكی جوداوازی به‌ به‌ردا بكه‌م. دیاره‌ كۆكردنه‌وه‌ی ئه‌و نامانه‌ و ڕێكخستنی له‌گه‌ڵ ئه‌و دوو ئیمه‌یڵه‌دا كارێكی وه‌ها ئاسان نه‌بوو، به‌ڵێ نامه‌كان نه‌ك دوو نامه‌، چونكه‌ هێشتا گرنگترین به‌شی كاره‌كه‌م ماوه‌، ئه‌ویش نووسینێكی كاك نیزامه‌ كه‌ ئاكام پاش ماوه‌یه‌ك دۆزیبوویه‌وه‌، گه‌رمیانی هاوڕێشم پاش ناردنی ئیمه‌یڵه‌كه‌ی كۆپیه‌كی ئه‌و نووسینه‌شی بۆ ناردم. هیوادارم كه‌ لانی كه‌م ڕێز له‌ كاره‌كه‌م بگیرێت و چاوێكی بایه‌خمه‌ند بیخوێنێته‌وه‌، من به‌م كاره‌م ده‌ڵێم لێكۆڵینه‌وه‌ و ئێوه‌ش به‌چی ناوی ده‌به‌ن ئازادن.

زۆربه‌ی لێكۆڵینه‌وه‌كان لافی حه‌قیقیبوونی پوخت لێده‌ده‌ن، شاپاڵنه‌ری منیش بۆ هه‌ڵبژاردنی ئه‌م جۆره‌ ده‌ربڕینه‌ گومانی خۆمه‌ به‌رامبه‌ر به‌ حه‌قیقه‌ته‌كان. ئێمه‌ له‌ حه‌قیقه‌ته‌وه‌ یه‌قین به‌ده‌ست ده‌هێنین، به‌ڵام خودی یه‌قینیش واجیهه‌یه‌كه‌ بۆ چه‌وتیی. كێ یه‌قیندار نییه‌ به‌وه‌ی كه‌ هابیل و نه‌وزاد بكوژن؟ به‌ڵام موژده‌یه‌كی خۆش، نیزام بكوژه‌كه‌یه‌. ئه‌ی ئێستا یه‌قینه‌كه‌تان چی به‌سه‌رهات؟ بۆیه‌ له‌ دونیای مندا شتێك نییه‌ به‌ ناوی حه‌قیقه‌ته‌وه‌. ته‌نها شتێك كه‌ له‌ خوێندنه‌وه‌ی مێژوو و فه‌لسه‌فه‌ و فه‌لسه‌فه‌ی مێژوو و مێژووی فه‌لسه‌فه‌وه‌ فێری بووبم ئه‌وه‌یه‌ كه‌ وجوودێك نییه‌ به‌ ناوی حه‌قیقه‌تی په‌تییه‌وه‌.

من هه‌رگیز نه‌متوانیوه‌ ئه‌و مه‌خلوقانه‌ وه‌ك شێت یان مشكی تاقیكردنه‌وه‌ شه‌یتانیه‌كانی لابۆره‌ جه‌هه‌ننه‌میه‌كان ببینم، بۆیه‌ نووسین له‌سه‌ر سایكۆپاتۆلۆژی و سایكۆتێراپی و لێدانه‌وه‌ی قه‌وانه‌ سواوه‌كه‌ی “من و ئه‌و و منی باڵا” جێده‌هێڵم بۆ هاوڕێیان. ئاه، باوه‌ڕم به‌ چاره‌سه‌ركردنی شێوانی ده‌روونی له‌ ڕێی ئیندۆرۆسینۆلۆجیشه‌وه‌ هه‌ر نییه‌.

من لێره‌دا هیچم نه‌ماوه‌ بۆ گوتن بۆیه‌ له‌گه‌ڵ ده‌قی نووسینه‌كه‌ی كاك نیزام و ورده‌ گومان و یه‌قینه‌ له‌رزۆكه‌كانی خۆتاندا جێتان ده‌هێڵم:

هابیل بۆ وا ده‌كه‌یت، ئه‌رێ ئه‌و هه‌مووه‌ی بۆم كردیت به‌س نییه‌؟ بۆ ناته‌وێت له‌ یاده‌وه‌ریمدا ده‌رچیت؟ به‌سه‌، به‌سه‌ بیبڕه‌وه‌، كه‌ی ئه‌وه‌ی ئه‌و شه‌وه‌ منبووم؟ گوێبگره‌ هه‌ی مه‌لعون، من چه‌نێك تاوانباربم تۆ دوو هێنده‌. هه‌ی ناكه‌سبه‌چه‌، گه‌ر وام نه‌كردایه‌ پاسه‌وانه‌كانیان بۆ بانگ ده‌كردیت و ده‌یانبریدیته‌وه‌ ناو ژووره‌ بۆگه‌نه‌كه‌ت. به‌سه‌، بێده‌نگ به‌! ده‌مه‌وێت بنووسم.

با هه‌ر له‌ هه‌وه‌ڵی هه‌وه‌ڵه‌كانه‌وه‌ ده‌ست پێبكه‌م، سه‌به‌بكاری كردنه‌وه‌ی ده‌رگاكه‌ له‌ هابیل نه‌ هاوڕێیه‌تی بوو، نه‌ هه‌وڵبوو بۆ ئاسوده‌كردنی ویژدان و نه‌ له‌به‌ر خودابوو. وه‌ك هه‌موو ڕۆژه‌كانی تر هابیل له‌ودیو په‌نجه‌ره‌كه‌وه‌ باسی ئه‌و كچه‌ پێست سووتاو و ڕه‌شهه‌ڵگه‌ڕاوه‌ی بۆ ده‌كردم كه‌ دوای نووستنی دایك و باوك و خوشكه‌كانی هابیل، له‌ دیواره‌كانی ژووره‌كه‌یه‌وه‌ سه‌ریان ده‌رده‌هێنا و ده‌چوونه‌ لای، منیش ئه‌و دونیایه‌ی ئه‌وم له‌گه‌ڵ ئه‌و واقیعه‌ وشك و نه‌گۆڕه‌دا به‌راورد ده‌كرد كه‌ ئاشنایبووم. ده‌یگوت ئه‌و كچه‌ تا ئێستا وشه‌یه‌كیشی گۆ نه‌كردووه‌، ته‌نها به‌ به‌رده‌میدا دێت و ده‌چێت و جار جاریش  له‌پشته‌وه‌ ده‌ستێك ده‌كات به‌ مێشكی هابیلدا، كه‌ ده‌ستیشی ده‌رده‌هێنێته‌وه‌ هابیل شتی نوێ ده‌زانێت. هابیل هیچ نه‌یخوێندبوو، به‌ڵام خوێنده‌واریه‌كی باش و بیرێكی وردی هه‌بوو. ئه‌و ڕۆژه‌ ته‌نها من و هابیل له‌ ماڵه‌كه‌دا بووین، من چووم نه‌ختێك ئاو بخۆمه‌وه‌، به‌ڵام كه‌ جاملكه‌ ستیله‌كه‌م دانایه‌وه‌ له‌پڕ ته‌زوویه‌كی سه‌یرم به‌ له‌شدا هات، هه‌ستم ده‌كرد كه‌سێك له‌پشتمه‌وه‌یه‌ و هه‌ناسه‌ ده‌دات، له‌ناكاودا هه‌موو گیانم سڕ بوو. دواتر هه‌موو شتێك ئاسایی بووه‌وه‌، به‌ڵام دیمه‌نێك له‌مێشكمدا په‌یدا بوو بوو كه‌ تێیدا هابیل له‌ پیاوێكی خه‌رقه‌پۆش هه‌ڵده‌هات له‌ نزیك سه‌رقه‌برانی سه‌ر گرده‌كه‌وه‌. من زوو زوو بیرم ده‌چێته‌وه‌ كه‌ ته‌مای چ كارێكم له‌ زه‌یندایه‌، بۆیه‌ ده‌بێت ئێستێك بكه‌م و بیر بكه‌مه‌وه‌ تا بزانم له‌و كاته‌دا و له‌و شوێنه‌دا ده‌بێت چی بكه‌م، ئه‌و ڕۆژه‌ش بیرم كه‌وته‌وه‌ كه‌ دوای ئاوخواردنه‌وه‌كه‌م ده‌بێت ده‌رگاكه‌ له‌ هابیل بكه‌مه‌وه‌. چووم ده‌رگاكه‌م كرده‌وه‌، هابیل له‌ودیوه‌وه‌ وه‌ستابوو و سه‌یری ده‌كردم، هاته‌ ده‌ره‌وه‌ و بێ ئه‌وه‌ی یه‌ك وشه‌ش به‌ یه‌كتر بڵێین، وه‌ك ئه‌وه‌ی هه‌ردووكمان به‌شێك بین له‌ پلانێكی زۆر گه‌وره‌تر، به‌جێی هێشتم و ڕۆیشت. نه‌مده‌زانی چۆن ڕوو به‌ ڕووی كه‌سوكاری هابیل ببمه‌وه‌، بۆیه‌ منیش به‌ په‌له‌ ئه‌و شوێنه‌م جێهێشت.

نزیكی ده‌مه‌وئێواره‌ بیرم له‌و ڕوئیا سه‌یره‌م ده‌كرده‌وه‌، له‌ویش سه‌یرتر به‌لامه‌وه‌، نامۆنه‌بوونی ئه‌و دیمه‌نه‌بوو له‌ زه‌ینمدا، دواتر به‌خۆمم گوت بڵێی هابیل ئێستا له‌ سه‌رقه‌برانه‌كه‌ نه‌بێت؟ گه‌ر له‌وێشبوایه‌ من نه‌مده‌توانی له‌و كاته‌دا له‌ماڵ دووربكه‌ومه‌وه‌، چونكه‌ كاتی هاتنه‌وه‌ی باوكم بوو، باوكیشم به‌ غیابی یه‌كێكمان له‌سه‌ر سفره‌ی نانخواردن گه‌لێك قه‌ڵس ده‌بوو. هه‌رچۆنێك بێت، پاش خه‌وتنی باوكم، دوو سه‌عات به‌ر له‌ نیوه‌شه‌و به‌ دزیه‌وه‌ چوومه‌ ده‌ره‌وه‌ و به‌ره‌و سه‌رقه‌برانه‌كه‌ به‌ڕێكه‌وتم. دوای نیوه‌سه‌عاتێك گه‌ڕان هابیلم به‌ تاساوی دۆزیه‌وه‌، له‌وه‌دابووم هۆكاری ئه‌و ترس و تاسانه‌ی لێی بپرسم و ده‌نگی پیاوێك له‌ولامانه‌وه‌ هات: “ئه‌وه‌ هابیله‌ شێته‌!”. ویستی هاوار بۆ پاسه‌وانه‌كان بكات، من به‌ره‌و ڕووی ڕامكرد، گه‌یشتمه‌ به‌رده‌می و گوتم وازی لێ بێنه‌، سه‌یرێكی كردم و هاوارێكی له‌ پاسه‌وانه‌كان كرد، خۆشبه‌ختانه‌ كات دره‌نگبوو و شار چۆڵ بووبوو، ده‌ستم كرد به‌ گیرفانی ڕاستمدا تا دڵنیاببمه‌وه‌ كه‌ چه‌قۆكه‌مم هه‌ڵگرتووه‌، ویستی دیسان هاوار بكات، خێرا به‌ یه‌ك جووڵه‌ چه‌قۆكه‌م كرد به‌ ورگیدا و كوشتم، خۆی و ژن و منداڵه‌كه‌شی.

به‌سه‌ هابیل! ده‌بوا وام بكردایه‌، ئا له‌به‌ر تۆ بوو.

ناچار بووم ژن و منداڵه‌كه‌ش بكوژم، دوای كوشتنی پیاوه‌كه‌ ژنه‌كه‌ ده‌ستی كرد به‌قاووقیژ و هه‌ر ده‌بوا بێده‌نگ بكرێت، زۆریش له‌وه‌ زه‌میردارتربووم كه‌ بهێڵم منداڵێك به‌ بێ داهاتوو و به‌ بێ دایك و باوك بژی. زۆر له‌ مه‌رگ مه‌ئساویتر هه‌بوونی منداڵێكه‌ به‌ داهاتوویه‌كی بێئومێده‌وه‌؛ دایك و باوكه‌كان یه‌كێكن له‌ مرۆڤه‌ تاوانباره‌كان، چونكه‌ ده‌بنه‌ ده‌روازه‌ی هاتنه‌ دونیای كه‌سێك به‌ بێ ئه‌وه‌ی پرس به‌خۆشی بكه‌ن، جا هه‌مووشمان ده‌زانین ئه‌وان ده‌روازه‌ن بۆ چۆن دونیایه‌ك، بۆ چۆن واقیعێك. بهێننه‌ به‌رچاوی خۆتان له‌شوێنێكدابن، نا… با بڵێم بهێننه‌ به‌رچاوی خۆتان له‌ هیچ شوێنێكدا نه‌بن و له‌پڕ دوان په‌لتانبگرن و بتانهێننه‌ شوێنێكه‌وه‌. گه‌ر له‌ هیچ شوێنێكدا نه‌بن هیچتان نابێت خه‌می بۆ بخۆن، ڕابردووتان نابێت تا لێی په‌شیمانبن، داهاتووتان نابێت تا خه‌مخۆری بن، ئێستاتان نابێت تا تێیدا به‌ده‌ست ده‌هر و قه‌ده‌ره‌وه‌ ببنه‌ هه‌ریسه‌. دواتر كه‌ ئاوڕم بۆ دواوه‌ دایه‌وه‌ هابیل له‌وێ نه‌مابوو، ئیدی له‌و شه‌وه‌وه‌ هابیل به‌ یه‌كجاری بێئه‌سه‌ر بوو.

ئه‌و ڕۆژه‌ی نامه‌كه‌ی هابیلم له‌ عه‌ده‌مه‌وه‌ پێ گه‌یشت من چووبوومه‌ سووڕێكی نوێی ژیانه‌وه‌. هه‌ستم ده‌كرد زه‌مه‌ن كاریگه‌ری خۆی له‌سه‌ر هابیلیش جێهێشتووه‌، وه‌ك كه‌سێكی ته‌واو جیاواز ده‌هاته‌ به‌رچاوم. نیوه‌ڕۆی ڕۆژی دوایی ده‌ستی نه‌وزادم گرت و بردم به‌ره‌و لای ماڵی هابیل، له‌وبه‌ر خاننوه‌كه‌یانه‌وه‌ نه‌وزادم دانیشاند و خۆم ڕووبه‌ڕووی ماڵیان بوومه‌وه‌، یه‌كێكبوو له‌ سه‌ختترین ڕووبه‌ڕووبوونه‌وه‌كانی ژیانم. ده‌مزانی نه‌وزاد شتگه‌لێك به‌دی ده‌كات من به‌دی ناكه‌م، به‌ڵام له‌ دڵمدا دووعام ده‌كرد ئه‌و شتانه‌ هه‌مان ده‌ردی هابیل به‌سه‌ر كوڕه‌كه‌شمدا نه‌هێنن. كاری خۆمم له‌وێ ته‌واوكرد و له‌گه‌ڵ نه‌وزاد گه‌ڕاینه‌وه‌ به‌ره‌و ماڵه‌وه‌.

له‌به‌رده‌م ماڵی هابیلدا من به‌ قووڵایی ڕابردوومدا ڕۆچووم، ده‌یان و ده‌یان ئازار و مه‌هله‌كه‌ت له‌ ناخمدا زیندوو بوونه‌وه‌، له‌به‌ر لاوازی و بێزاری نه‌مده‌توانی هیچ بڵێم، لێویشم پڕقڵیش و بریندار بوو بوو. تێرم ئاو خوارد و به‌ سوراحیه‌ك ئاوه‌وه‌ چووم له‌ حه‌وشه‌ دانیشتم.

نه‌وزاد ڕۆژ به‌ ڕۆژ گه‌وره‌تر ده‌بوو، منیش تا ده‌هات زیاتر و زیاتر دڵنیا ده‌بووم كه‌ ئه‌ویش هاوده‌ردی هابیله‌، بۆیه‌ شه‌وان تا ته‌واو بێشك نه‌بوومایه‌ له‌وه‌ی چۆته‌ قووڵایی خه‌وه‌وه‌، من نه‌ده‌نووستم. شه‌وێكیان له‌سه‌ر كورسیه‌كه‌م دانیشتبووم، وه‌ختبوو هه‌ڵسم و برۆمه‌ ناو جێگاوه‌، نه‌وزاد هاته‌ خواره‌وه‌ و خۆیكرد به‌ ژووردا، ئاوی خوارده‌وه‌ و ڕۆی بۆ ته‌والێت، منیش خۆمم لێ ونكرد تا بزانم چیده‌كات گه‌ر وابزانێت ئێمه‌ نووستوین و خۆی به‌ خه‌به‌ره‌، چووه‌وه‌ دووباره‌ ئاوی خوارده‌وه‌ و به‌ ڕه‌وته‌ بێباكانه‌كه‌یه‌وه‌ ویستی بگه‌ڕێته‌وه‌ سه‌ره‌وه‌، به‌ڵام له‌پڕ له‌به‌رده‌م قادرمه‌كاندا چه‌قی و به‌ هێواشی ئاوڕێكی دایه‌وه‌ بۆ دواوه‌، بۆ ماوه‌یه‌ك سه‌یری ته‌نكی نه‌وته‌كه‌ی كرد و پاشان به‌ره‌ به‌ره‌ نیگای گواسته‌وه‌ بۆ ناوه‌ڕاستی حه‌وشه‌كه‌، ئینجا سه‌یرێكی ئاسمانی كرد، له‌ناكاو ئه‌و بێباكییه‌ی گۆڕا بۆ شپرزه‌یی، من یه‌كه‌م جارم بوو نه‌وزاد به‌ شپرزه‌یی ببینم، ده‌مزانی شتێكی به‌دی كردووه‌، به‌ڵام نه‌مده‌زانی چییه‌. ئاماده‌بووم هه‌موو ته‌مه‌نی خۆم دابنێم تا بزانم كوڕه‌كه‌م چی بینیوه‌.

ئه‌مڕۆ كه‌ له‌خه‌و هه‌ڵسام هێند بیزاربووم نه‌متوانی بچم بۆ ئیش، نه‌مده‌زانی چی بكه‌م، دوو نامه‌كه‌م ده‌ركرد و ده‌ستم كرد به‌ خوێندنه‌وه‌یان. به‌ڵام وه‌ك هه‌موو جارێك، كه‌ نامه‌كه‌ی نه‌وزادم ته‌واوكرد چیدی چاوم نه‌یده‌توانی ڕێ له‌ فرمێسك بگرێت. دواتر چووم سه‌رێكم له‌ خانووه‌كه‌ی ماڵی هابیل دا. كه‌سوكاری هابیل له‌مێژه‌ ته‌ركی هات و چوونی ئه‌و ناوه‌یان كردووه‌، هه‌قیشیانه‌، ئاخر هه‌ندێكجار ماڵه‌كان له‌بری سوكنه‌تگا ده‌بنه‌ غه‌مخانه‌یه‌كی كوشنده‌، ده‌بنه‌ چاوگه‌ی هه‌موو بێزاری و بێتاقه‌تی و هه‌نسكه‌كان. زۆر تووڕه‌ و بێحه‌وسه‌ڵه‌بووم، ده‌رگاكه‌م شكاند و چوومه‌ ژووره‌وه‌، چوومه‌ ژووره‌كه‌ی هابیله‌وه‌، له‌ ناوه‌ڕاستی ژووره‌كه‌دا وه‌ستام و سه‌یرێكی چوارده‌وری خۆمم كرد، چووم له‌سه‌ر زه‌ویه‌ سارد و ڕووته‌كه‌ دانیشتم و پاڵم به‌ دیوارێكه‌وه‌ دایه‌وه‌. له‌پڕ ته‌زوویه‌كی سه‌یرم به‌ له‌شدا هات، هه‌ستم ده‌كرد كه‌سێك له‌پشتمه‌وه‌یه‌ و هه‌ناسه‌ ده‌دات، له‌ناكاودا هه‌موو گیانم سڕ بوو، دواتر هه‌موو شتێك ئاسایی بووه‌وه‌ و گه‌ڕامه‌وه‌ به‌ره‌و ماڵه‌وه‌.

كه‌ گه‌ڕامه‌وه‌، وه‌ك چۆن پێشتر پێم نیشاندرا و دڵنیاكرامه‌وه‌، نه‌وزاد له‌وێ نه‌بوو، دایكیشی به‌ گریان و هاواره‌وه‌ به‌ره‌و ڕووم هات، تیامدا ده‌پاڕایه‌وه‌ تا كوڕه‌كه‌ی بۆ بدۆزمه‌وه‌، به‌ڵام من ده‌مزانی ئه‌و به‌ره‌و كوێ ڕۆیشتووه‌، ده‌شمزانی كه‌ ئیدی گێڕانه‌وه‌ی مه‌حاڵه‌، بۆیه‌ هه‌رچۆنێكبێت دایكی نه‌وزادم بێده‌نگ كرد و كورسیه‌كه‌مم هێنا و له‌سه‌ری دانیشتم. ئێستا نامه‌كه‌ی هابیل و ئه‌و نامه‌یه‌ش كه‌ نه‌وزاد بۆ هابیلی نووسیبوو له‌به‌رده‌ممدان و دایكی نه‌وزادیش خه‌ریكی برنج بژاردنه‌، هه‌موو شته‌كان ئاماده‌ن، هه‌موو شته‌كان به‌ پێی پلانه‌كه‌ی من و ئه‌و ده‌ڕۆن به‌ ڕێوه‌، ئێستا ده‌بێت من ڕوخسه‌ت له‌ ئێوه‌ بخوازم و بچم فرمانی كچه‌ پێستقه‌ترانیه‌كه‌ به‌جێ بهێنم.

ماڵ ئاوا…

انتشار توسط 8 تم

بۆچوون بنووسە

ئیمەیلەکەتان نیشان نادرێت.خانە داواکراوەکان نیشانە کراون. *

*

*

دەتوانی ئەو تاگ و خەسڵەتانە HTML بەکاربێنیت: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>